Ο ΚΑΙΡΟΣ

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΓΩΝΙΑ –Νασιόπουλος Απόστολος

Δευτέρα, 8 Φεβρουαρίου 2016

Κίνητρα και Μάθηση: Ενεργοποιώντας τον Αδιάφορο Μαθητή


Λέγεται πολύ συχνά ότι το πιο δύσκολο κομμάτι στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού είναι η προσέλκυση του μαθησιακού ενδιαφέροντος των παιδιών. Πράγματι, πολλές φορές, το βασικότερο εμπόδιο στην επίτευξη των εκπαιδευτικών μας στόχων δεν είναι άλλο από την αδιαφορία των μαθητών για το διδακτικό μας αντικείμενο. Κι όντως, όχι σπάνια ακούμε τα παιδιά να διαμαρτύρονται που πρέπει να αφιερώσουν χρόνο στη μελέτη υλικού τη χρησιμότητα και την αξία του ίδιου δεν μπορούν να κατανοήσουν και να πρακτικοποιήσουν (Ames, 1992, Dweck, 2002).

Με τη σειρά μας, οι εκπαιδευτικοί μπροστά σ’ αυτή την έλλειψη ενδιαφέροντος για το μάθημα, οδηγούμαστε τελικά σε μια ακραία, αναποτελεσματική κι ωστόσο παραδοσιακή μέθοδο: εξαναγκάζουμε τα παιδιά να μελετήσουν άλλοτε με την πειθώ κι άλλοτε –συνηθέστερα- υπό την απειλή ενός χαμηλού βαθμού. Τα αποτελέσματα της μεθόδου αυτής, που φαντάζει μονόδρομος, είναι λίγο έως πολύ γνωστά· ορισμένοι μαθητές θα ασχοληθούν με την ύλη εντελώς επιφανειακά, άλλοι θα παραμείνουν απαθείς και σιωπηλοί και κάποιοι θα προτιμήσουν να περάσουν την ώρα τους με πειράγματα, φασαρία και προκλήσεις. Πως, λοιπόν, μπορούμε εμείς να ενεργοποιήσουμε τον πλέον αδιάφορο μαθητή ώστε να εμπλακεί στη μαθησιακή διαδικασία βρίσκοντας παράλληλα κάποιο ενδιαφέρον στα διδασκόμενα; (Dweck, 2002, Fishbach etal., 2010, Marzano & Marzano, 2003).

Κατ’ αρχάς, ας το παραδεχθούμε: το σχολείο είναι ένας αναγκαστικός θεσμός. Το παιδί δεν επιλέγει τη σχολική του ρουτίνα, δεν έχει τη δυνατότητα να επιλέξει ένα πρωινό με video games στο σπίτι αντί του σχολείου, ούτε να διαλέξει από ένα πρόγραμμα σπουδών τα μαθήματα που του φαίνονται πιο γοητευτικά. Αυτός ο υποχρεωτικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης τροφοδοτεί εξαρχής την αρνητική στάση: «Δεν φθάνει που πρέπει να έρθω στο σχολείο, πρέπει να ασχοληθώ και με τις τέχνες των αρχαίων Ελλήνων από πάνω;».

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα γενικά τρικ που μπορούν να μας βοηθήσουν να τραβήξουμε το ενδιαφέρον και να εμπλέξουμε και τον πιο βαριεστημένο μαθητή στο μάθημα.

1. Ας ενισχύσουμε την αυτονομία και την αυτενέργεια
Οι μαθητές τείνουν να κατανοούν καλύτερα μια πληροφορία, όταν συμμετέχουν ενεργά στην κατάκτηση, το χειρισμό και την επεξεργασία της. Παράλληλα, φαίνεται να αναγνωρίζουν συχνότερα τον εαυτό τους ως ενεργό συντελεστή της μάθησης και συνυπεύθυνο για την έκβαση του μαθήματος, όταν αποκτούν ξεκάθαρους και ενεργητικούς ρόλους στην τάξη. Μια εκπαιδευτική δραστηριότητα που δίνει στο παιδί τη δυνατότητα να χειριστεί, να ερμηνεύσει και να παρουσιάσει με τον δικό του τρόπο μια πληροφορία μπορεί να ενισχύσει την αυτενέργεια σ’ ένα ευέλικτο, αλλά οριοθετημένο περιβάλλον, όπου ο εκπαιδευτικός φροντίζει να παραμείνουν οι ενέργειες των μαθητών εντός κανονιστικού πλαισίου και στοχοθεσίας (Marzano & Marzano, 2003).

2. Ας δώσουμε τη δυνατότητα επιλογής
Είναι γενικώς παραδεκτό ότι κάθε παιδί προσεγγίζει τη γνώση με διαφορετικό τρόπο. Η προσφορά εναλλακτικών δραστηριοτήτων ή πηγών (π.χ. μελέτη κειμένου, δημιουργία κολάζ, βίντεο κ.α.) για την προσέγγιση της διδακτέας ύλης και η δυνατότητα των παιδιών να επιλέγουν τον τρόπο που τους ταιριάζει αναβαθμίζει το ρόλο του μαθητή και συμβάλλει σε μια πιο… μοντέρνα προσέγγιση ακόμη και των θετικών ή αρχαιογνωστικών αντικειμένων (Ames, 1992).

3. Ας δείξουμε γνήσιο ενδιαφέρον
Η δημιουργία ενός θετικού κλίματος αλληλοσεβασμού κι εκτίμησης και η επίδειξη προσωπικού ενδιαφέροντος για κάθε μαθητή έχει παρατηρηθεί ότι ενισχύει το ενδιαφέρον για το μάθημα και τη μάθηση. Από την άλλη, η αδιαφορία για τον αδύναμο ή απαθή μαθητή μάλλον εντείνει, παρά επιλύει το πρόβλημα (Ames, 1992, Ferlazzo, 2015).

4. Ας δώσουμε ανατροφοδότηση
Η διαδικασία της μάθησης συχνά λογίζεται από τα παιδιά ως ένα ανοίκειο και σκοτεινό δωμάτιο στο οποίο πρέπει να προσανατολιστούν. Η ενημέρωση για το στόχο κάθε δραστηριότητας και η παροχή σαφούς ανατροφοδότησης στους μαθητές (τι έκαναν σωστά, τι δεν κατάφεραν να κάνουν τόσο καλά κλπ) μπορούν να λειτουργήσουν ως ένας φακός που θα τους βοηθήσει να βρουν το δικό τους δρόμο, να κατανοήσουν τους στόχους της μάθησης και να δράσουν αναλόγως. Σαφώς, όταν τα παιδιά ξέρουν τι θέλουμε από εκείνα και γιατί είναι πιθανότερο να ενεργοποιηθούν στο μάθημα (Fishbach etal., 2010).

5. Ας αξιοποιήσουμε τις ευκαιρίες για ευγενή άμιλλα
Τα παιδιά αγαπούν τη συνεργασία, τον συναγωνισμό και τον ανταγωνισμό. Η παροχή ευκαιριών για ανταγωνιστικές δραστηριότητες μάθησης, όπου επιβραβεύονται εξίσου η προσπάθεια και το αποτέλεσμα (π.χ. το καλύτερο κολάζ) με τους μαθητές να συμμετέχουν ομαδικά τόσο στα έργα και στην αξιολόγησή τους ενδέχεται να δημιουργήσει μια γνώριμη ατμόσφαιρα παιχνιδιού στο μάθημα, να τα απαλλάξει από το άγχος του τελικού βαθμού και γενικώς να κάνει το μάθημα μας πιο… «φιλικό προς το χρήστη» (Putwain & Remedios, 2014).

6. Το μάθημα μπορεί και πρέπει να είναι ευχάριστο
Μια τάξη με αθόρυβους και πειθήνιους μαθητές, μια τάξη με παιδιά υπάκουα, αγέλαστα και προσηλωμένα δεν μπορεί να αποτελεί ένδειξη αποτελεσματικής διδασκαλίας. Θυμούμενοι την βασική αρχή της παιδαγωγικής, ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να σέβεται την παιδικότητα των μαθητών, χρειάζεται να φροντίζουμε για τη δημιουργία ενός οριοθετημένου μεν, αλλά χαρούμενου και ψυχαγωγικού κλίματος τάξης γύρω από το μάθημά μας σε συνεργασία με τα ίδια παιδιά και ζητώντας τις ιδέες και τις προτάσεις τους. Στόχος είναι οι μαθητές να φθάνουν στη σχολική τάξη λιγότερο απρόθυμοι, να εμπλέκονται με μεγαλύτερο ενδιαφέρον και να ξεπεράσουν το κλισέ που θέλει το δάσκαλο να ικανοποιείται μόνο από «παιδιά-ρομπότ» (Marzano & Marzano, 2003, Putwain & Remedios, 2014).

Βιβλιογραφία:
  • Ames, C. (1992). Classrooms, goals, structures, and student motivation. Journal of Educational Psychology, 84, 261-271.
  • Dweck, C.S. (2002.). Self-theories: Their role in motivation, personality and development. Philadelphia: Taylor and Francis-Psychology Press.
  • Ferlazzo, L. (2015). Building a Community of Self-Motivated Learners. NY: Routledge.
  • Fishbach, A., Eyal, T. & Finkelstein, S. R. (2010). How Positive and Negative Feedback Motivate Goal Pursuit. Social and Personality Psychology Compass, 4(8), 517-530.
  • Marzano, J. & Marzano, R. (2003). The Key to Classroom Management. Building Classroom Relationships, 61(1), 6-13.
  • Putwain, D.& Remedios, R. (2014). The Scare Tactic: Do Fear Appeals Predict Motivation and Exam Scores?School Psychology Quarterly, 29 (4), 503–516.

-----------------------------------------
Συγγραφέας: Βασιλική Μπελογιάννη, Φιλόλογος, MSc Παιδαγωγικής Ψυχολογίας και Εκπαίδευσης

Κυριακή, 31 Ιανουαρίου 2016

Τρελά διλήμματα ενός εκπαιδευτικού μέσα στην τάξη


Δημοσιεύτηκε: Κυριακή, 31 Ιανουάριος, 2016 - 13:36 |


Σύμφωνα με μελέτη της UNESCO του 2012 κάθε ώρα διδακτικού έργου ενός εκπαιδευτικού αντιστοιχεί σε 4 ώρες εργασίας γραφείου. Αυτό συμβαίνει διότι η δυσκολία μίας εργασίας καθορίζεται κατά βάση από το πλήθος και τη δυσκολία των αποφάσεων που καλείται να λάβει ο εργαζόμενος κατά τη διάρκειά της. Ο εκπαιδευτικός λοιπόν καλείται να παίρνει συνεχώς πολύ γρήγορες αποφάσεις και να αναπροσαρμόζει την πορεία του μαθήματος σε νέα πάντα δεδομένα, πλέοντας τις περισσότερες φορές σε αχαρτογράφητα νερά. Βιώνει λοιπόν συνεχώς κατά τη διάρκεια του μαθήματος διλημματικές καταστάσεις, εσωτερικές συγκρούσεις , αντιφάσεις ,ματαιώσεις και καλείται να αξιολογήσει και να μοιράσει σε ζωντανό χρόνο την φροντίδα του για δεκάδες μικρούς ανθρώπους. Δεν είναι εύκολη δουλειά να είσαι εκπαιδευτικός και δεν ταιριάζει σε όλους τους ανθρώπους. Όμως οι χαρές μπορεί να είναι τόσο δυνατές που όποιος γλυκαθεί δεν την αλλάζει με τίποτα.
Παρακάτω παραθέτω μόνο μερικά από τα εκατοντάδες παραδείγματα τέτοιων διλημμάτων. Μην σας ξεγελάσει ο ανάλαφρος τρόπος περιγραφής. Η αλήθεια είναι ότι όντως εκ των υστέρων πολλά από αυτά αποκτούν μια ελαφρότητα. Την ώρα όμως που βιώνονται είναι ιδιαίτερα βασανιστικά και στρεσογόνα για τους εκπαιδευτικούς. Και συμβαίνουν όλη την ώρα, πιστέψτε με.   
Σκηνές μέσα από την τάξη. Παραδείγματα εκπαιδευτικών διλημμάτων
- Σήμερα θα τους κάνω πολύ ψαγμένο μάθημα. Ξεκινάω με ύφος μυστηριώδες να τους λέω διάφορα συναρπαστικά φυσικά φαινόμενα που συμβαίνουν στον κόσμο. Παγωμάρα. Έχω χάσει το κοινό μου. Τώρα θα σας φτιάξω εγώ. «Ξέρετε παιδιά αυτά που λέω είναι θέματα και για το διαγώνισμα». Ξαφνικά οι κόρες διαστέλλονται, οι προσοχές συγκεντρώνονται ,οι στάθμες του μελανιού στα στυλό κατεβαίνουν, τα μολύβια ξύνονται. Νίκησα χάνοντας.
- Χθες σκέφτηκα να πω ένα αστείο να φτιάξω ψυχολογικό κλίμα αλλά το μετάνιωσα. Μετά θέλανε και άλλο και άλλο και δεν είχανε μυαλό για μάθημα. Τελικά εγώ απέκτησα το ψυχολογικό .Όσο για το κλήμα ήτανε που ήτανε στραβό το έφαγε και ο δάσκαλος (γάιδαρος).
- Μικρού του ξεφεύγει κακιά λέξη την ώρα του μαθήματος. Εγώ κάνω ότι δεν άκουσα .Θα του τα ψάλω στο διάλλειμα. Μαθήτρια μου ζητάει το λόγο γιατί δεν τον τιμώρησα. Και άλλοι μαθητές συμφωνούν μαζί της. Το κοινό απαιτεί παραδειγματική τιμωρία. Πρέπει να διαλέξω ποιος από τους δυο θα πάει στο γραφείο. Ο μικρός με τη κακιά λέξη ή εγώ; Προσοχή! Η σκέψη μου για ‘μικρά σπιουνάκια ’ δεν πρέπει με τίποτα να συναντήσει τη γλώσσα μου.
- Αν ασχοληθώ με τους αδύναμους μαθητές εξατομικευμένα, οι πιο καλοί μαθητές βαριούνται. Αν ασχοληθώ με τους καλούς μαθητές οι αδύναμοι δεν καταλαβαίνουν τίποτα.
- Κάνω ερώτηση σε μικρό. Αυτός με κοιτάει σαν να του είπα κάτι στα κινέζικα. Ανασκευάζω την ερώτηση. Τα ίδια –με κοιτάει. «Πόση ώρα να τον περιμένω πριν πάω στον επόμενο; Και έχω ήδη πολλά σηκωμένα χέρια, πολλά κύριε-κύριε συνοδευόμενα με εκείνο το παρακλητικό ύφος που με πιέζουν αφόρητα». «Ο επόμενος!!.»
- Κάνω ερώτηση σε όλη την τάξη. Βουβαμάρα. Κάνω την ίδια ερώτηση ξανά και ξανά αλλά με άλλη διατύπωση. Μούγκα. Τους την κάνω φραγκοδίφραγκα. Σχεδόν τους λέω την απάντηση. Τικ τακ ,τικ τακ ο χρόνος κυλά. «Δεν γίνεται θα τους πω την απάντηση, να προλάβω να παραδώσω όλο το μάθημα και ας λένε οι παιδαγωγοί ότι θέλουν».    
- Μικρός πίσω θρανίου δεν σταματά με τίποτα να κάνει φασαρία. Μου έχει διαλύσει το μάθημα. Έχω δοκιμάσει όλους τους τρόπους .Από Μητέρας Τερέζας μέχρι Ηρώδη. Τίποτα. «Μόνη λύση η ωριαία αποβολή ή μήπως να εκμεταλλευτώ αυτή του την συμπεριφορά και να την κάνω μέρος του μαθήματος ώστε όλοι να μάθουμε κάτι (ο ίδιος ,εγώ αλλά και οι υπόλοιποι μαθητές); Αλλιώς είναι σαν το ΄ πονάει κεφάλι κόβει κεφάλι ΄». Ακούω τον εαυτό μου να λέει: «Γιώργο ,πήγαινε έξω τώρα!!! ». Το χαρούμενο ύφος που προσπαθεί να κρύψει ο Γιώργος βγαίνοντας με κάνω να νιώθω ότι μάλλον εγώ ήμουν αυτός που μόλις αποβλήθηκε.
- Τι είναι προτιμότερο: 7η ώρα μάθημα Παρασκευή ή 1η ώρα μάθημα Δευτέρας ; Η απόλυτη διλημματική κατάσταση.
- Μικρός μου ζητάει να πάει για νερό. Του λέω όχι. Συνεχίζει, παρακαλάει, με απειλεί ότι δεν μπορεί άλλο. Έχω καταλάβει ότι δεν θα σταματήσει αν δεν περάσει το δικό του. «Πήγαινε !!!»
- Ομοίως μικρός μου ζητάει κάθε ώρα να πάει τουαλέτα. Τι διάολο έχει, συχνοουρία ή προστάτη, από αυτή την ηλικία; Του λέω όχι. Είναι ανάγκη μου λέει. «Πήγαινε !!!»Επιστρέφει κρατώντας μπουκαλάκι με νερό. Προφανώς θέλει να αναπληρώσει τα υγρά που έχασε.
- Δυο μικρά τσακώνονται .Το ένα θέλει ανοικτό παράθυρο γιατί σκάει, το άλλο κλειστό γιατί φοβάται μην κρυώσει. Ρωτάω από μέσα μου τον εαυτό μου τι θέλω εγώ. Κλειστό. 2-1 φάε το γκολάκι μυξιάρικο.
- Μαθήτρια που δεν έχει ανοίξει ποτέ το στόμα της για να συμμετάσχει στο μάθημα σου πετάει ένα ξεγυρισμένο 20 στο διαγώνισμα τριμήνου. Τι βαθμό θα της βάλεις στον έλεγχο; Γρίφος για δυνατούς λύτες.
- Μικρή διαβάζει την εργασία που τους έβαλα για το σπίτι και συνεχίζει και συνεχίζει. Είναι τεράστια και copy –paste από το Wikipedia ή κάτι τέτοιο. Κάνεις δεν την προσέχει ,ούτε καν εγώ . Σκέπτομαι πώς να την διακόψω χωρίς να την πειράξει γιατί είναι και παραξηγιάρα. Δεν τολμάω όμως. Μετά από 5 βασανιστικά λεπτά τελειώνει. «Τέλεια» της λέω, δαγκώνοντας τη γλώσσα μου, γιατί καταλαβαίνω ότι την επόμενη φορά θα μου φέρει εργασία που θα κρατάει 10 λεπτά.
- Κάνω σπουδαία ερώτηση κρίσεως ώστε να τα βάλω να σκεφτούνε και πετάγετε μικρή και λέει την απάντηση που κάνει μπαμ ότι την ήξερε από πριν .Θέλω να της πω : «Ορκίσου στη ζωή σου ότι δεν το  ήξερες από πριν». Της λέω : «μπράβο παιδί μου».
- Μαθήτρια παραπονιέται ότι δεν καταλαβαίνει το μάθημα .Της το εξηγώ ξανά και ξανά  .Μετά την 5η φορά νιώθω την ένταση της φωνής μου να έχει αυξηθεί και το ύφος μου απειλητικό. «Κατάλαβες;».«Μάλιστα κύριε». Εντάξει μάθημα δεν κατάλαβε αλλά εμείς συνεννοηθήκαμε.
- Μαθήτρια μου λέει ότι το τάδε θέμα που έβαλα στο διαγώνισμα δεν το είχαμε κάνει. Λέω από μέσα μου: Ε γι’ αυτό το έβαλα, τι δεν καταλαβαίνεις;. Απέξω μου της λέω : « το είχαμε κάνει, το θυμάμαι πολύ καλά». Τουτέστιν : τόλμα να αμφισβητήσεις τον καθηγητή άμα σου βαστάει.
- Τι είναι αυτές οι βλακείες που τους διδάσκω αυτή τη στιγμή; Εντελώς άχρηστες για αυτά. Τι να κάνω όμως ,ας όψεται η υποχρέωση. Ακολουθώ την ύλη εις βάρος όμως του πνεύματος.
- Ομοίως. Οι προσωπικές μου πεποιθήσεις είναι σε σύγκρουση με αυτά που λένε τα σχολικά βιβλία και τα αναλυτικά προγράμματα. Τραγουδώ το ‘ είμαι εξάρτημα εγώ της μηχανής σας…’ .Μετά στο σπίτι μου. Μόνος μου. Από μέσα μου.
- Σήμερα λείπει το πιο φασαριόζικο παιδί της τάξης. Κρίμα έχασε. Σήμερα έτυχε να γίνει το πιο ωραίο μάθημα.
- Κλαψιάρης καλός μαθητής έχει πάει χάλια στο διαγώνισμα. Του βάζω καναδυό μονάδες παραπάνω αλλά και πάλι ξέρω ότι δεν φτάνουν. Πώς να του το πεις; Αρχίζω να λέω πριν μοιράσω τα διαγωνίσματα  ότι όλοι δικαιούνται μερικές άτυχες στιγμές, να υπερθεματίζω για την αξία του προφορικού βαθμού έναντι του γραπτού. Κατά βάθος όμως ξέρω ότι ο,τι και να κάνω στεγνό γραπτό θα δώσω και θα πάρω πίσω μουσκεμένο.
- Ντροπαλό παιδάκι στο βάθος. Θα του δώσω θάρρος. Του κάνω εύκολες ερωτήσεις ,μετά πανεύκολες ,μετά του λέω από τι αρχίζουν και πως τελειώνουν οι απαντήσεις και αυτό μόνο που κάνει είναι να με κοιτάει με αγωνία τερματοφύλακα πριν το πέναλτι. Λυπάμαι φίλε αλλά το ματς πρέπει να συνεχιστεί.
- Κάνω παρατήρηση στην πιο ανήσυχη μαθήτρια της τάξης. Πάλι εγώ φταίω κύριε; Μόνο εγώ κάνω φασαρία εδώ μέσα; Τσιμπάω. Τι εννοεί, ότι γίνεται φασαρία μέσα στην τάξη μου; Το παλιόπαιδο τα κατάφερε. Έβγαλε τον εαυτό της από την θέση του αντιπάλου μου. Τώρα είμαι εγώ εναντίον όλων. Respect στην τύπισσα.     
- Το αυτί μου πιάνει μικρό να κοροϊδεύει άλλο καθηγητή συνάδελφο για κάτι ιδιαίτερα γαργαλιστικό. Το «σιωπή, δεν είναι σωστό» έρχεται λιγάκι αργοπορημένο αυτή την φορά.
- Κάνω έντονη παρατήρηση σε μαθητή για μια άσκημη συμπεριφορά του μέσα στην τάξη. Πετάγονται δυο τρία άλλα παιδιά και αρχίζουν να μου αραδιάζουν ότι έχει κάνει και εκείνο και το άλλο και το παρ’ άλλο. Νιώθω χάλια, σαν να είμαι o πρώτος κατά σειρά θύτης ενός ιδιότυπου bullying. Θα προτιμούσα να είχανε υπερασπιστεί τα παιδιά αυτά τον συμμαθητή τους ακόμα και αν είχε άδικο.
- Να τα αφήσω να ανακαλύψουν μόνα τους τη γνώση ή να τους πάω κατευθείαν εκεί να γλιτώσουμε και χρόνο για ασκήσεις; Να τους παραδώσω τη γνώση ή να τη διαπραγματευτώ πρώτα μαζί τους αποκομίζοντας παιδαγωγικά λύτρα;   
- Να είμαι παιδοκεντρικός αλλά ο πίνακας και η κιμωλία με κοιτάνε περίεργα και με καλούν κοντά τους σαν λάγνες Σειρήνες. Μου λένε ότι είμαι δάσκαλος –πρωταγωνιστής και να αναλάβω εγώ τη δράση αν θέλω να προλάβω. Και έχω τόσα να προλάβω.
Αντί επιλόγου, το απόλυτο δίλλημα
Το δίλλημα που κρύβεται πίσω από σχεδόν όλα τα διλλήματα είναι ότι ο Έλληνας εκπαιδευτικός γνωρίζει κάθε φορά ότι κάτι πρέπει να θυσιάσει για να σώσει κάτι άλλο. Το χειρότερο όμως είναι ότι έτσι όπως είναι σήμερα το εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας είναι αναγκασμένος να θυσιάσει το πιο πολύτιμο για να σώσει το πιο ασήμαντο. Θυσιάζει λοιπόν το πνεύμα της Παιδείας για να δουλέψει το σύστημα της εκπαίδευσης. Ως πότε;   
Δημήτρης Τσιριγώτης. Φυσικός

Τετάρτη, 6 Ιανουαρίου 2016

Εορτή Θεοφανείων -Γιατί βουτάμε στο νερό για να πιάσουμε το σταυρό



Τα ΘεοφάνιαΘεοφάνεια) είναι μεγάλη ετήσια χριστιανική εορτή της ανάμνησης της Βάπτισης του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή(¹). Εορτάζεται στις 6 Ιανουαρίου και είναι η τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου (εορτών των Χριστουγέννων). Το όνομα προκύπτει από την φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας που συνέβη σύμφωνα με τρεις σχετικές ευαγγελικές περικοπές. Η εορτή των Θεοφανίων λέγεται επίσης και Επιφάνια και Φώτα ή ΦωτάΕορτή των Φώτων).Σε αυτή την εορτή γιορτάζουν τα ονόματα Φωτεινή,Φώτης(Φώτιος), Τριάδα, Ουρανία,Ιορδάνης,Θεοφάνης και Θεοχάρης.Τα Θεοφάνεια ολοκληρώνουν το Δωδεκαήμερο των εορτών των Χριστουγέννων και μεταφέρουν το ελπιδοφόρο μήνυμα, μέσω της φανέρωσης των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας. Σήμερα η Ορθοδοξία τιμά τη βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη. 

Ως κύριες τελετές των Θεοφανίων θεωρούνται οι παρακάτω
  • Μέγας Αγιασμός (Θρησκευτική τελετή που λαμβάνει χώρα εντός των Εκκλησιών).
  • Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού (Θρησκευτική τελετή που ακολουθεί του Μεγάλου Αγιασμού και γίνεται η κατάδυση του Σταυρού σε ακτή Θάλασσας, εντός λιμένων, όχθες ποταμών ή λιμνών και στην ανάγκη σε δεξαμενές νερού όπως στην Αθήνα.
  • Επίσημη κατάδυση του Σταυρού: Πολιτειακή, Πολιτική και Θρησκευτική (Αρχιερατική) εορτή της επίσημης κατάδυσης του Σταυρού όπου παρίστανται οι Αρχές της Χώρας. Από τις αρχές του 1900 επίσημη κατάδυση ορίστηκε να γίνεται στον Πειραιά έναντι της παλαιάς βασιλικής αποβάθρας ή του παλιού Δημαρχείου, σήμερα μπροστά από τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Παρόμοιες τελετές γίνονται σε όλους τους Νομούς της Χώρας.
  • Προπολεμικά απαγορεύτηκε στον Πειραιά η ανέλκυση του Σταυρού από βουτηχτές, ύστερα από θανάσιμη συμπλοκή μεταξύ τους[εκκρεμεί παραπομπή]. Σήμερα η ανέλκυση γίνεται με κορδέλα που φέρει ο Σταυρός.
Γιατί βουτάμε στο νερό για το σταυρό
Μαζί με την φανέρωση της Αγίας Τριάδας, γιορτάζεται και μία υπολανθάνουσα λατρεία προς το νερό, που θεωρούνται παντού αγιασμένα. Κυρίως οι νέοι βουτάνε στα νερά, αψηφώντας το κρύο,γιατί θεωρούν μεγάλη ευλογία να πιάσουν το σταυρό, ενώ, σε πολλές περιοχές της χώρας μας, ο ιερέας απελευθερώνει ένα περιστέρι σε ανάμνηση της εμφάνισης του Αγίου Πνεύματος «εν είδει» (με τη μορφή) περιστεριού και στη συνέχεια επισκέπτεται τα σπίτια για να τα αγιάσει.
Η ανάμνηση της βάπτισης του Ιησού
Κατά τις ευαγγελικές περικοπές στις αρχές του 30ου έτους της ηλικίας του Ιησού, ο Ιωάννης (ο Πρόδρομος), γιος του Ζαχαρία και της Ελισάβετ, ο επιλεγόμενος στη συνέχεια Βαπτιστής, που ήταν 6 μήνες μεγαλύτερος του Χριστού, και διέμενε στην έρημο, ασκητεύοντας και κηρύττοντας το βάπτισμα μετανοίας, βάπτισε με έκπληξη και τον Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό. Κατά δε τη στιγμή της Βάπτισης κατέβηκε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς στον Ιησού και ταυτόχρονα από τον ουρανό ακούσθηκε φωνή που έλεγε ότι: Ούτος εστίν ο Υιός μου ο αγαπητός εν ω ευδόκησα". Η φράση αναφέρεται στα ευαγγέλια του Ματθαίου, του Μάρκου και του Λουκά, ενώ απουιάζει από αυτό του Ιωάννη.

Αυτή δε είναι και η μοναδική φορά της εμφάνισης, στη Γη, της Αγίας και ομοουσίου και αδιαιρέτου Τριάδος υπό του πλήρους «μυστηρίου» της Θεότητας. Τα θεοφάνεια ονομάζονται έτσι επειδή η φωνή του θεού ακούστηκε στη γη. Για αυτό ονομάστηκαν έτσι Θεό+Φάνεια. Ο θεός φάνηκε στην γη, θεός+φάνηκε. Το πότε καθιερώθηκε να εορτάζεται η μνήμη του γεγονότος της Βάπτισης του Ιησού δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Φαίνεται όμως ότι αναφάνηκε πολύ νωρίς στη πρώτη Εκκλησιά των Χριστιανών. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (Στρωμ. βιβλ. α΄) αναφέρει πως κάποιοι αιρετικοί, οι περί τον Βασιλείδη γνωστικοί στις αρχές του Β΄ αιώνα εόρταζαν την ημέρα της Βάπτισης του Κυρίου «προδιανυκτερεύοντες» και ότι η εορτή αυτή γινόταν κατ΄ άλλους μεν στις 6 Ιανουαρίου, κατ΄ άλλους στις 10 Ιανουαρίου.
Κατά δε τον 3ο αιώνα η εορτή φαίνεται κοινότατη σε όλη την Χριστιανική Εκκλησία. Έτσι ενώ ο Gieseler ( Kirchengeschichte I ,376) δέχθηκε ότι πρώτοι οι Βασιλειδιανοί καθιέρωσαν την εορτή των Θεοφανίων ο Neander (Kirchengeschichte I 386) θέτει το ερώτημα: πως από αιρετικούς το δέχθηκε η Εκκλησία;
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος παραδέχεται και περιγράφει την εορτή ως αρχαία πανήγυρης μάλλον στην Αντιόχεια τη Μεγάλη, και ότι από εκεί την παρέλαβαν οι Γνωστικοί Βασιλειδιανοί... Κατά δε τις Αποστολικές Διαταγές (η΄ 38) η εορτή των Επιφανείων «ήγετο δια το εν αυτή ανάδειξιν γεγενήσθαι της του Χριστού θεότητος».
Στο τέλος του 3ου αιώνα προστέθηκε και άλλη έννοια στον εορτασμό αυτό που άρχισε να πανηγυρίζεται και ως ημέρα της «εν σαρκί» φανερώσεως του Κυρίου. Ούτως και στην Αλεξάνδρεια κατά τον Κασσιανό, και στη Κύπρο κατά Επιφάνιο. Από της εποχής λοιπόν αυτής άρχεται, κατά το πιθανότερο, και ο εορτασμός των Χριστουγέννων.
Κατά τον 4ο αιώνα η εορτή των Θεοφανίων γιορτάζεται πλέον με λαμπρότητα σε όλη την ανατολική Εκκλησία ως εορτή του φωτισμού της ανθρωπότητας δια του Αγίου Βαπτίσματος, απ΄ όπου και το όνομα «Τα Φώτα», εορτή «των Φώτων» (Γρηγόριος Ναζιανζηνός λόγος 39, Αστερίου Αμάσ. Λόγος εις «εορτών των Καλανδών»).
Στη Δύση τα Θεοφάνια απαντώνται στα μέσα του 4ου αιώνα, αλλά από της εποχής αυτής φαίνεται στη Ρωμαϊκή Εκκλησία και άλλη μια εορτή αφιερωμένη στη κατά σάρκα Γέννηση του Ιησού στις 25 Δεκεμβρίου. Όταν πλέον καθιερώθηκε αυτή η ημερομηνία για τα Χριστούγεννα σε όλο τον Χριστιανικό κόσμο έγινε και ο διαχωρισμός της εορτής των Φώτων στις 6 Ιανουαρίου, στα μέσα του 6ου αιώνα.
Πηγή: wikipedia

Πέμπτη, 31 Δεκεμβρίου 2015

Γιατί βάζουμε φλουρί στη βασιλόπιτα -Μια ιστορία χιλιάδων χρόνων





Γιατί βάζουμε φλουρί στη βασιλόπιτα -Μια ιστορία χιλιάδων χρόνων

Το γλυκό της σημερινής ημέρας δεν είναι άλλο από τη βασιλόπιτα. Μικροί και μεγάλοι λίγο μετά τις 12 τα μεσάνυχτα, λίγα λεπτά αφότου μπει το 2016 θα αρχίσουν να ψάχνουν στα κομμάτια τους για το φλουρί. Γιατί, όμως, βάζουμε φλουρί στη βασιλόπιτα;
Η απάντηση βρίσκεται σε μια ιστορία που ξεκινά 1.500 χρόνια πριν, στη Μικρά Ασία και συγκεκριμένα στην πόλη της Καισαρείας, την εποχή που δεσπότης της περιοχής ήταν ο Μέγας Βασίλειος, όταν προκειμένου να μοιράσει δίκαια ένα μικρό θησαυρό τον ζύμωσε σε ψωμάκια τα οποία έδωσε στους πολίτες.
Ολόκληρη την ιστορία για το φλουρί στη βασιλίπιτα τη διαβάσαμε στο dogma.gr:
«Η ιστορία της ξεκινά πριν από εκατοντάδες χρόνια, περίπου 1500, στη Μικρά Ασία και πιο συγκεκριμένα στην πόλη Καισαρεία της Καππαδοκίας. Την εποχή που ο  Μέγας Βασίλειος,  ήταν δεσπότης της Καισαρείας και ζούσε αρμονικά με τους συνανθρώπους του, με αγάπη, κατανόηση και αλληλοβοήθεια.
Κάποια μέρα όμως, ένας αχόρταγος στρατηγός – τύραννος της περιοχής, ζήτησε να του δοθούν όλοι οι θησαυροί της πόλης της Καισαρείας, αλλιώς θα πολιορκούσε την πόλη για να την κατακτήσει και να τη λεηλατήσει.
Ο Μέγας Βασίλειος ολόκληρη τη νύχτα προσευχόταν να σώσει ο Θεός την πόλη. Ξημέρωσε η νέα μέρα και ο στρατηγός αποφασισμένος με το στρατό του περικύκλωσε αμέσως την Καισαρεία. Μπήκε με την ακολουθία του και ζήτησε να δει το Δεσπότη, ο οποίος βρισκόταν στο ναό και προσευχόταν. Με θράσος και θυμό ο αδίστακτος στρατηγός απαίτησε το χρυσάφι της πόλης καθώς και ότι άλλο πολύτιμο υπήρχε στην πόλη.
Ο Μέγας Βασίλειος απάντησε ότι οι άνθρωποι της πόλης του δεν είχαν τίποτε άλλο πέρα από πείνα και φτώχεια, δεν είχαν να δώσουν τίποτε αξιόλογο στον άρπαγα στρατηγό. Ο στρατηγός με το που άκουσε αυτά τα λόγια θύμωσε ακόμα περισσότερο και άρχισε να απειλεί τον Μέγα Βασίλειο ότι θα τον εξορίσει πολύ μακριά από την πατρίδα του ή κι ακόμη μπορεί να τον σκοτώσει.
Οι χριστιανοί της Καισαρείας αγαπούσαν πολύ το Δεσπότη τους και θέλησαν να τον βοηθήσουν. Μάζεψαν λοιπόν από τα σπίτια τους ότι χρυσαφικά είχαν και του τα πρόσφεραν, ώστε δίνοντάς τα στο σκληρό στρατηγό να σωθούν. Στο μεταξύ ο ανυπόμονος στρατηγός κόντευε να σκάσει από το κακό του. Διέταξε αμέσως το στρατό του να επιτεθεί στο φτωχό λαό της πόλης.
Ο Δεσπότης, ο Μέγας Βασίλειος, που ήθελε να προστατέψει την πόλη του προσευχήθηκε και μετά παρουσίασε στο στρατηγό ότι χρυσαφικά είχε μαζέψει μέσα σε ένα σεντούκι. Τη στιγμή όμως που ο στρατηγός πήγε να ανοίξει το σεντούκι και να αρπάξει τους θησαυρούς, με το που ακούμπησε τα χέρια του πάνω στα χρυσαφικά έγινε το θαύμα!
‘Όλοι οι συγκεντρωμένοι είδαν μια λάμψη και αμέσως μετά έναν λαμπρό καβαλάρη να ορμάει με το στρατό του επάνω στον σκληρό στρατηγό και τους δικούς του. Σε ελάχιστο χρόνο ο κακός στρατηγός και οι δικοί του αφανίστηκαν. Ο λαμπρός καβαλάρης ήταν ο Άγιος Μερκούριος και στρατιώτες του οι άγγελοι.
Έτσι σώθηκε η πόλη της Καισαρείας. Τότε όμως, ο δεσπότης της, ο Μέγας Βασίλειος, βρέθηκε σε δύσκολη θέση! Θα έπρεπε να μοιράσει τα χρυσαφικά στους κατοίκους της πόλης και η μοιρασιά να είναι δίκαιη, δηλαδή να πάρει ο καθένας ό,τι ήταν δικό του. Αυτό ήταν πολύ δύσκολο. Προσευχήθηκε λοιπόν ο Μέγας Βασίλειος και ο Θεός τον φώτισε τι να κάνει. Κάλεσε τους διακόνους και τους βοηθούς του και τους είπε να ζυμώσουν ψωμάκια, όπου μέσα στο καθένα ψωμάκι θα έβαζαν και λίγα χρυσαφικά. Όταν αυτά ετοιμάστηκαν, τα μοίρασε σαν ευλογία στους κατοίκους της πόλης της Καισαρείας. Στην αρχή όλοι παραξενεύτηκαν, μα η έκπληξή τους ήταν ακόμη μεγαλύτερη όταν κάθε οικογένεια έκοβε το ψωμάκι αυτό κι έβρισκε μέσα τα χρυσαφικά της. Ήταν λοιπόν ένα ξεχωριστό ψωμάκι, η βασιλόπιτα . Έφερνε στους ανθρώπους χαρά κι ευλογία μαζί. Από τότε φτιάχνουμε κι εμείς τη βασιλόπιτα με το φλουρί μέσα, την πρώτη μέρα του χρόνου, τη μέρα του Αγίου Βασιλείου». 

Πηγή:http://www.iefimerida.gr