ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΓΩΝΙΑ –Νασιόπουλος Απόστολος

Δευτέρα, 25 Αυγούστου 2014

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ




http://www.tovima.gr/themes/1/default/media/home/clear.gif
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ Ο ζηλωτής της γλώσσας

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  01/11/2009 07:00

 
Ο ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΡΙΑΡΑΣ δεν είναι μόνο δεινός φιλόλογος, πρωτοπόρος νεοελληνιστής και συγκριτικός γραμματολόγος, αλλά και ρηξικέλευθος λεξικογράφος, ο οποίος συνδυάζει την απαραίτητη βαθιά παιδεία και καλλιέργεια με τον στέρεο θεωρητικό και πρακτικό οπλισμό.Ως homo universalis διαθέτει αξιοθαύμαστο φιλολογικό υπόβαθρο που του επιτρέπει
να κινείται με άνεση σε πληθώρα επιμέρους γνωστικών αντικειμένων και να εποπτεύει το αχανές φιλολογικό πεδίο με σιγουριά και αυτοπεποίθηση,η οποία διαφαίνεται πίσω από τις γραμμές του συνετού και άριστα τεκμηριωμένου επιστημονικού του λόγου.Με το εκπληκτικό σε εύρος και ποιότητα ερευνητικό του έργο, με το σπάνιο ήθος, την παρρησία
και σεμνότητά του,με τη νηφάλια αγωνιστικότητά του για την καθιέρωση της δημοτικής και τη βελτίωση της ποιότητας του νεοελληνικού λόγου, όπως και με τη γενικότερη ακαδημαϊκή, εκπαιδευτική και κοινωνική του προσφορά, ανήκει, με ομόθυμη επιδοκιμασία, στη χορεία των Διδασκάλων του Γένους,τιμής που ελάχιστοι απολαύουν εν ζωή.
Ο Εμμανουήλ Κριαράς αποτελεί ακραία περίπτωση χαλκέντερου ερευνητή. Εχει καλύψει ερευνητικά μια περίοδο χιλίων χρόνων (11ος20ός αιώνας) σε ένα ασυνήθιστα ευρύ φάσμα γνωστικών αντικειμένων. Και ως δάσκαλος υπήρξε χαρισματικός. Δίδαξε σε διάφορα Πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αυστραλίας. Διακρίθηκε ως εκδότης βυζαντινών και μεταβυζαντινών κειμένων και έργων της κρητικής γραμματείας. Ξεχωρίζουν τα Βυζαντινά ιπποτικά μυθιστορήματα, Το Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης, η Λεηλασία της παροικίας της Πάρου, ο Γύπαρις και η Πανώρια του Γ. Χορτάτση. Η συμβολή του στην επτανησιακή γραμματεία είναι μεγάλη. Το βιβλίο του Διονύσιος Σολωμός, ο βίος και το έργο (1957, 2η έκδ. 1972) έχει χαρακτηριστεί «κλασικό κείμενο». Ο Κριαράς έχει ένα ακόμα προνόμιο: είναι ο εισηγητής της συγκριτικής γραμματολογίας στην Ελλάδα. Τα πολυπληθή δημοσιεύματά του για τη δημοτική γλώσσα και τον δημοτικισμό επιβεβαιώνουν τη βαθύτατη παιδεία, τη διορατικότητα και την ευαισθησία του σε θέματα χρήσης της γλώσσας. Η μονογραφία του Ψυχάρης. Ιδέες, αγώνες, ο άνθρωπος (2η έκδ., 1981) είναι υποδειγματική στο είδος της. Στο Ανθολόγιο Ψυχάρη (2007) φωτίζει κατά τον καλύτερο τρόπο πτυχές του έργου του. Ο Κριαράς άσκησε αποτελεσματική γλωσσική πολιτική, υποδεικνύοντας τρόπους εξόδου από τη «γλωσσική σύγχυση». Τα βιβλία του Αρθρα και σημειώματα ενός δημοτικιστή (1979), Τα πεντάλεπτά μου στην ΕΡΤ και άλλα γλωσσικά (1987), Η γλώσσα μας,παρελθόν και παρόν (1992) και Θητεία στη γλώσσα (1992) συνέβαλαν αποφασιστικά στην καλύτερη χρήση της γλώσσας και την παγίωση αποδεκτών εκφράσεων κατά το κρίσιμο πέρασμα από την καθαρεύουσα στη δημοτική. Οι Ανιχνεύσεις (2004) συνεχίζουν επάξια τον ίδιο προβληματισμό με καίρια συμβολή στο χρονολόγιο του δημοτικισμού. Το ίδιο ισχύει και για τα Ερευνητικά (2005).

Ενα νέο κεφάλαιο για την καλύτερη κατανόηση της πνευματικής ζωής της Ελλάδας ανοίγει η Αλληλογραφία Κριαρά με λογίους, επιστήμονες και λογοτέχνες του εικοστού αιώνα. Το Ιδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, το Μουσείο Μπενάκη και οι Εκδόσεις «Πολύτυπο» έχουν ήδη δημοσιεύσει μεγάλο μέρος από το πλήθος των επιστολών που υπάρχουν στο Αρχείο Κριαρά.

Το αποκορύφωμα του ένθεου ζήλου του για την ελληνική γλώσσα στη διαχρονική της διάσταση και στη συγχρονική της ιδιαιτερότητα είναι αναμφισβήτητα το Λεξικό της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας 1100-1669 σε 16 ως τώρα πυκνογραμμένους και ογκώδεις τόμους (Θεσσαλονίκη 1969-2008), οι οποίοι περιλαμβάνουν τα λήμματα α- πνεύμονας. Κατά τον επίσης χαλκέντερο λεξικογράφο αείμνηστο Δημήτριο Γεωργακά, το λεξικό αυτό «είναι θαυμάσιο μνημείο της ισχυρής θέλησης, της επιμέλειας, του μόχθου και της επιστημονικής ιδιοφυίας του Κριαρά».

Η ανάγκη ολοκλήρωσης του έργου καθίσταται επιτακτικό εθνικό χρέος, όπως και η ηλεκτρονική αξιοποίηση του πολύτιμου υλικού. Και τα δύο αυτά έργα έχει αναλάβει το Κέντρο Ελληνικής γλώσσας, στο οποίο ο Εμμ. Κριαράς δώρισε τον Αύγουστο του 1999 τα πολύτιμα Αρχεία του Λεξικού και τμήμα της Βιβλιοθήκης του. Παραχώρησε, επίσης, το δικαίωμα συνέχισης και ολοκλήρωσης του έργου, το οποίο προβλέπεται να ανέλθει στους 19 τόμους. Πολύτιμη είναι και η Επιτομή του λεξικού που εκδίδει το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Ως τώρα έχουν εκδοθεί δύο τόμοι (2001-2003).

Στον Εμμ. Κριαρά ανήκει η τιμή ότι εγκαινίασε πρώτος τη σύγχρονη λεξικογραφική έρευνα με το σπουδαίο Νέο ελληνικό λεξικό της σύγχρονης δημοτικής γλώσσας, γραπτής και προφορικής (1995).

Η διαύγεια του πνεύματός του μας αφήνει ενεούς. Πριν από μία μόλις εβδομάδα είδε το φως της δημοσιότητας στο περιοδικό «Φιλόλογος» μια εκτενέστατη εργασία του με θέμα «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το άρθρο του συντάγματος για τη γλώσσα (1911)». Ο Κριαράς φέρνει στην επιφάνεια εντυπωσιακά νέα στοιχεία.

Ελάχιστοι πνευματικοί άνθρωποι έχουν τύχει εν ζωή ή και μεταθανατίως τόσων τιμητικών διακρίσεων, 105 συνολικά, χωρίς να έχω ολοκληρώσει τον σχετικό κατάλογο. Από τις πρόσφατες διακρίσεις αναφέρω ενδεικτικά μόνο τρεις, κάθε μια από τις οποίες περικλείει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό: Το 1998 του απένειμε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας το παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος της Τιμής. Το 2006 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την ίδια χρονιά του απονεμήθηκε ο «Χρυσός Αριστοτέλης», ύψιστη διάκριση που έχει απονείμει ως τώρα μόνο άλλες δύο φορές το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Πλήθος δημοσιευμάτων αναφέρονται στον Κριαρά, ορισμένα από τα οποία είναι αυτοτελείς επιμέρους έρευνες, οι οποίες φωτίζουν πτυχές του πολυσχιδούς έργου του. Κυκλοφορεί ήδη μια εκτενής μονογραφία (Παν. Ζιώγας, Εμμανουήλ Κριαράς, Θεσσαλονίκη, 2008, 461σσ.), ενώ η καθηγήτρια Αλεξάνδρα ΛαμπράκηΠαγανού ασχολείται συστηματικά με την Εργογραφία του (Ηράκλειο 2001). Οι Πραγματώσεις και όνειρα. Σταθμοί μιας πορείας (2001) και η αυτοβιογραφία του Μακράς ζωής αγωνίσματα (2009), που έχει παρουσιαστεί εκτενώς και από τις στήλες του «Βήματος», αποτελούν απαραίτητα βοηθήματα για τον μελλοντικό μελετητή της ζωής και του έργου του, ενώ παράλληλα, καθοδηγούν και εμπνέουν ως «καταθέσεις ψυχής» ενός Ανθρώπου που συνδυάζει τέλεια την επιστημονική κατάρτιση, το σπάνιο ήθος και την κοινωνική προσφορά.

Στη συνείδηση πολλών Νεοελλήνων ο Εμμανουήλ Κριαράς έχει καταστεί θρύλος. Ετσι μόνο μπορώ να ερμηνεύσω τον ανυπόκριτο θαυμασμό μιας φοιτήτριάς μου που την άκουσα στο Πανεπιστήμιο, εντελώς τυχαία, να λέει σε συμφοιτητή της μια μέρα μετά την εκδήλωση που έγινε προς τιμήν του σοφού Δασκάλου στην Αθήνα στις 20 Μαρτίου του 2001: «Είδα τον Κριαρά με τα ίδια μου τα μάτια!».

Ο κ. Χριστόφορος Χαραλαμπάκης είναι καθηγητής Γλωσσολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Οι σταθμοί της ζωής του

* 1906, 28 Νοεμβρίου: Γεννήθηκε στον Πειραιά από κρητικούς γονείς (Σφακιά). * 1914: Εγκατάσταση της οικογένειάς του στα Χανιά, όπου ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του. Φοίτηση, ως την τρίτη τάξη, στο δημοτικό σχολείου του Αδάμαντα Μήλου. * 1924-1929: Σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

* 1930: Μεταπτυχιακά με υποτροφία για ένα εξάμηνο στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου.- Συντάκτης του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών.

* 1938: Αριστούχος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με τη διατριβή Μελετήματα περί τας πηγάς του Ερωτοκρίτου. Μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι.

* 1939: Διευθυντής του Μεσαιωνικού Αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών.

* 1944: Εγκλεισμός στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Σώθηκε ως εκ θαύματος.

* 1945-1948: Μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι στη βυζαντινή και νεοελληνική φιλολογία και τη συγκριτική γραμματολογία. * 1950: Τακτικός καθηγητής της Μεσαιωνικής Ελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.

* 1954-1955: Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής.

* 1956: Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη, σύμφωνα με τη διαθήκη του δωρητή, και αργότερα Γενικός Γραμματέας του.

* 1968: Απόλυση από το Πανεπιστήμιο με απόφαση της χούντας των συνταγματαρχών για τα δημοκρατικά του φρονήματα και την αντιδικτατορική του στάση. Το γαλλικό κράτος τον διόρισε καθηγητή στη Σχολή Ανατολικών Γλωσσών του Παρισιού, η δικτατορία όμως δεν του επέτρεψε την έξοδο από τη χώρα.

* 1969: Εκδοση του πρώτου τόμου του Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας.

* 1974-2000: Εκστρατεία για τη δημοτική γλώσσα.-

1982: Πρόεδρος της Επιτροπής για την καθιέρωση του μονοτονικού και για τη χρήση της δημοτικής στη δικαιοσύνη.

* 2001-2009: Ακαταπόνητη ερευνητική δραστηριότητα. Εκδοση σειράς τόμων με την αλληλογραφία του. Σειρά τιμητικών εκδηλώσεων και διακρίσεων.
 http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=296958

Κυριακή, 17 Αυγούστου 2014

Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ



Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

η περιοχή ανάμεσα στην ψυχή και το μυαλό
επηρεάζεται ποικιλοτρόπως από την
εμπειρία —
κάποιοι χάνουν εντελώς το μυαλό και γίνονται ψυχή:
παράφρονες.
κάποιοι χάνουν εντελώς την ψυχή και γίνονται
μυαλό:
διανοούμενοι.
κάποιοι τα  χάνουν και τα δυο και γίνονται:
αποδεκτοί.
CHARLES BUKOWSKI


Ερασμική προφορά

video


Ερασμική προφορά καλείται η προφορά της ελληνικής και της λατινικής γλώσσας που εισηγήθηκε ο Έρασμος, αντί της «παρεφθαρμένης» βυζαντινής προφοράς (pronunciatio  depravata) που χρησιμοποιούνταν ως τότε από τους Ευρωπαίους. Η νέα προφορά άρχισε να χρησιμοποιείται το 1558 σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσει –μερικώς τουλάχιστον– τη γνήσια προφορά της Αρχαίας Ελληνικής, η οποία ήταν αρκετά διαφορετική από τον τρόπο με τον οποίο προφέρεται σήμερα η Νεοελληνική γλώσσα.

Ο Έρασμος, ή Erasmus Desiderius (το πραγματικό του όνομα είναι Geert Geerts), έμεινε στην ιστορία ως φιλόλογος, θεολόγος και μεγάλος ουμανιστής, σε μια περίοδο που το αίτημα για τη διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας της ανθρώπινης σκέψης είχε μόλις αρχίσει να διατυπώνεται. Γεννήθηκε στο Ρότερνταμ γύρω στο 1466 και πέθανε στη Βασιλεία της Ελβετίας το 1536. Σπούδασε στην Γαλλία, την Ιταλία και την Αγγλία, ενώ διορίστηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Το 1492 χειροτονήθηκε ιερέας και το 1505 αναγορεύθηκε διδάκτωρ της Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο. Υπήρξε πολυγραφότατος, με τεράστια αλληλογραφία, διακεκριμένος για τη γλαφυρότητα, την πολυμάθεια, τη ευφυία και, ιδιαίτερα, για την καυστικότητά του. Το έργο του διαπνέεται στο σύνολό του από αρχές όπως ο φιλειρηνισμός, η αναμόρφωση των θεσμών, η ανοχή στις ανθρώπινες ιδέες, η ενοποίηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Η θεωρία περί ερασμικής –και όχι ερασμιακής, όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται– προφοράς κατατέθηκε από τον Έρασμο στο έργο Διάλογος περί της ορθής προφοράς του λατινικού και του ελληνικού λόγου (De recta latini graecique sermonis pronunciatione, Βασιλεία, 1528). Στηριζόμενος στις ιδέες που είχαν αναπτύξει νωρίτερα άλλοι λόγιοι,  ο Έρασμος υποστήριξε ότι η προφορά ορισμένων φωνηέντων και συμφώνων ήταν διαφορετική κατά την κλασική περίοδο απ’ ό,τι στα μεταγενέστερα χρόνια και εισηγήθηκε ο ίδιος μια προφορά της αρχαίας ελληνικής, κατά την οποία όλα τα διπλά φωνήεντα διαβάζονται αυτοτελώς, π.χ. αυ=αϋ, ει=εϊ κτλ. Στήριξε την πρόταση του σε ένα σύνολο από επιχειρήματα, ξεκινώντας από το ότι οι ελληνικές λέξεις που υιοθετήθηκαν από την λατινική γλώσσα γράφονταν διαφορετικά απ’ ότι προφέρονταν από τους σύγχρονούς του Έλληνες, γεγονός που προϋποθέτει διαφορά ανάμεσα στην αρχαία και τη νέα ελληνική προφορά. Εξάλλου, πέρα από τις ορθογραφικές δυσκολίες που γεννά η νεοελληνική προφορά, τι λόγο θα είχαν οι Έλληνες κατά την αρχαιότητα να χρησιμοποιούν τόσα διαφορετικά σημεία για το συμβολισμό του ίδιου φθόγγου;
Ο ίδιος ο Έρασμος δεν χρησιμοποίησε την προφορά που πήρε το όνομά του, ούτε φαίνεται να εισηγήθηκε ποτέ την πρακτική εφαρμογή της, ωστόσο ο αντίκτυπος της ερασμικής πρότασης υπήρξε μεγάλος, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, και προκάλεσε θετικές και αρνητικές αντιδράσεις. Η στροφή των δυτικών στην κλασική Ελλάδα και η περιφρόνηση προς τη βυζαντινή λόγια παράδοση, σε συνδυασμό με τη διάδοση του καλβινισμού, ο οποίος αποδέχθηκε τις απόψεις του Ολλανδού λογίου, συνέβαλαν τελικά στην καθιέρωση της ερασμικής προφοράς, η οποία χρησιμοποιείται με διάφορες αποκλίσεις σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής. Με την ανάπτυξη του κινήματος του φιλελληνισμού το 19ο αιώνα και την ανασυγκρότηση του ελληνικού κράτους, υπήρξε σαφής προτίμηση στον τρόπο με τον οποίο προφέρουν οι Νεοέλληνες και τα αρχαία ελληνικά, ενώ στα ίδια πλαίσια επιβλήθηκε στις ελληνικές συνειδήσεις και ο εξελληνισμός των ξένων ονομάτων, π.χ. Σαιξπήρος αντί Shakespeare, και Γοίθιος αντί Goethe. 

πηγή: http://www.elia.org.gr/-http://filologoi2001.blogspot.gr

Δευτέρα, 11 Αυγούστου 2014

10 βιβλία που πρέπει να διαβάσεις



Business Insider: Αυτά είναι τα 10 βιβλία που πρέπει να διαβάσεις ξανά και ξανά! [εικόνες]

Θάλασσα, παραλία, ξαπλώστρα και... βιβλία! Ακόμα και όσοι, μέσα στη χρονιά, δεν προλαβαίνουν να ανοίξουν ένα βιβλίο, τώρα το καλοκαίρι θα το κάνουν ανυπερθέτως για να καλύψουν το χαμένο έδαφος.
Υπάρχουν, όμως, βιβλία που δεν φτάνει να τα διαβάσεις μόνο μια φορά. Σε... αναγκάζουν, κάποια στιγμή, να τα πιάσεις ξανά στα χέρια σου, να τα ξεφυλλίσεις, και να καταδυθείς στον κόσμο τους ξανά και ξανά!
Το Business Insider προτείνει 10 βιβλία που δεν γίνεται (!) να μην τα τραβήξεις και δεύτερη φορά από τη βιβλιοθήκη σου για να διαβάσεις.

"A Visit From the Goon Squad"της Jennifer Egan

 "Just Kids" της Patti Smith


"Kiss of the Spider Woman'' του Manuel Puig

 "Ragtime" του E.L. Doctorow


"The Big Sleep" του Raymond Chandler



"The Collected Poems of Langston Hughes" του Langston Hughes

 "The Corrections" του Jonathan Franzen


"What We Talk About When We Talk About Love: Stories"του Raymond Carver



"A Good Man Is Hard to Find and Other Stories" της Flannery O'Connor




"Frida — A Biography of Frida Kahlo'' της Hayden Herrera