ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 2023

 

 

 

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2023

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

 

 

Ημέρα καταδίκης της βίας εναντίον των γυναικών

 

Δεν υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας διαρκέστερη και διαστροφικότερη καθυπόταξη ανθρώπων από αυτή που υπέστησαν οι γυναίκες από τους άντρες. Αρχίζοντας από τον Αριστοτέλη αναρίθμητα ήταν τα μεγάλα πνεύματα που αρνιούνταν σε αυτές την ανθρώπινη αξία. Μέχρι τον 20ό αιώνα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όλες οι συζητήσεις για την ισότητα θεωρούσαν ως δεδομένο ότι αυτή δεν περιλαμβάνει τις γυναίκες.

Η αντίληψη ότι είναι κατώτερα πλάσματα, φτιαγμένα για να εξυπηρετήσουν την αναπαραγωγή του κόσμου των ανδρών, είχε ως συνέπεια μια τέτοια κακομεταχείριση, βία και εκμετάλλευση, που όμοιά της δεν έχει υποστεί καμία άλλη ομάδα ανθρώπων (ούτε οι μαύροι ούτε η εργατική τάξη, κανείς).

Σε πολλά μέρη του κόσμου ακόμα και σήμερα η ωμή βία εναντίον των γυναικών είναι καθημερινή πρακτική. Στις δικές μας κοινωνίες οι ωμότητες είναι παράνομες. Τα φαινόμενα, όμως, βιασμού, οικογενειακής βίας, σεξουαλικής παρενόχλησης και ποικίλων άλλων προσβολών των γυναικών κάθε άλλο παρά σπάνια είναι.

Ξέρω ότι οι καθιερωμένες ημέρες μνήμης δεν συγκινούν. Σήμερα, όμως, ημέρα κατά της βίας εναντίον των γυναικών, δεν μπορεί παρά να αναλογιζόμαστε με ενοχή τη μεγαλύτερη αδικία που υπήρξε από καταβολής κόσμου, να συμπονούμε τις αμέτρητες γυναίκες θύματα, και να προσπαθούμε να οραματιζόμαστε δικαιοσύνη.

 

[Σταύρος Τσακυράκης, Δικαιοσύνη: η ουσία της πολιτικής, εκδ. Μεταίχμιο, 2019, σ. 202].

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

 

[Φεμινισμός και Νεοφεμινισμός]

 

Τον εικοστό πρώτο αιώνα η μάχη της ισότητας μεταξύ των φύλων λαμβάνει νέα χαρακτηριστικά. Ο «νεοφεμινισμός», η «τοξική αρρενωπότητα», η «πατριαρχία», η «ταυτότητα φύλου» είναι όροι που πρωταγωνιστούν στον δημόσιο διάλογο περί της ισότητας των φύλων. Στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ Φιλοσοφίας, στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας, με τίτλο «Μεταμορφώσεις του αρσενικού και του θηλυκού», αναπτύχθηκε ένας ενδιαφέρων διάλογος για το πού βρίσκονται σήμερα οι σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η Μπελίντα Κανόν, συγγραφέας και δόκτωρ Συγκριτικής Λογοτεχνίας, μίλησε στο «Βήμα».

 

 

Για την Μπελίντα Κανόν ο νεοφεμινισμός οδηγεί σε σύγκρουση ανδρών και γυναικών, γεγονός καταστροφικό. «Ο κλασικός φεμινισμός του 20ού αιώνα, τον οποίο εξέφρασε η Σιμόν

 

 

ντε Μποβουάρ, μαχόταν για την ισότητα ανδρών και γυναικών αντιμετωπίζοντάς τους ως άτομα, ως ανθρώπους. Στον 21ο αιώνα, και κυρίως μετά το 2010, βλέπουμε την ανάδειξη του “φεμινισμού της διαφοροποίησης”, ενός ρεύματος που επιμένει στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, τις οποίες θεωρεί αγεφύρωτες. Προφανώς και υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, όμως στις περισσότερες εκφάνσεις της ζωής μας είμαστε άτομα, άνθρωποι που δρούμε: είμαι συγγραφέας, είμαι εκπαιδευτικός, είμαι ορειβάτης, είμαι κηπουρός. Είμαι δηλαδή ένας άνθρωπος που ασχολείται με αυτές τις δραστηριότητες, όχι πρωτίστως μια γυναίκα που ασχολείται με όλα αυτά. Σήμερα, οι νεοφεμινίστριες προτάσσουν διαρκώς ότι οι γυναίκες είναι μια ομάδα θυμάτων, η οποία διατρέχει μονίμως τον κίνδυνο να υποστεί βία κάθε μορφής, όχι διακρίσεις εις βάρος τους αλλά βία, επειδή είναι γυναίκες. Αυτό το νέο ρεύμα εγγράφεται στον δημόσιο διάλογο περί ταυτοτήτων: είμαι γυναίκα, αυτή είναι η ταυτότητά μου. Και αυτομάτως, είμαι θύμα. Είναι τόσο έντονος αυτός ο διάλογος περί θύματος ώστε  ενίοτε το να είσαι θύμα γίνεται εύσημο*, πρόκειται για ιδεολογία που εκφράζεται ως “πάθος για θυματοποίηση”».

Για την Κανόν, αντιθέτως, ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα χαρούμενο, «ένα κίνημα που ωθεί τις γυναίκες να αποκτήσουν περισσότερη ισχύ, να διεκδικούν την ισότητα με τους άνδρες. Όταν προτάσσουμε το φύλο ή το χρώμα του δέρματος ως ταυτότητα, επί της ουσίας επιμένουμε σε χαρακτηριστικά μας τα οποία δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Οι “κλασικές” φεμινίστριες επιμένουμε στα χαρακτηριστικά που μπορούμε να αλλάξουμε, επιμένουμε στην ελευθερία, στη δυνατότητα να αλλάξουμε τα πράγματα. Αντιθέτως, ο νεοφεμινισμός και οι θεωρίες ταυτότητας φύλου επιμένουν σε ένα είδος ντετερμινισμού**, τον οποίο εμείς επιδιώκουμε να ξεπεράσουμε».

 

* εύσημο: διάκριση

** ντετερμινισμός: αιτιοκρατία, (στο κείμενο) το φύλο προκαθορίζει τον κοινωνικό ρόλο του ατόμου

 

[Μαρίλια Παπαθανασίου, εφ. Το Βήμα 28-05-2023].

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

 

«Μια φοβερή παρηγοριά»

(απόσπασμα διηγήματος)

 

Πριν από τρεις εβδομάδες με σούταραν από τη δουλειά και τώρα οι σταγόνες έσκαγαν με δύναμη στο παρμπρίζ σαν αλεξιπτωτιστές που τους πρόδωσε το αλεξίπτωτό τους.

Παρασκευή απόγευμα, διαδήλωση στα Προπύλαια, η Πανεπιστημίου κλειστή. Μπλοκαρισμένος στο φανάρι του Attica, κοίταζα τον κόσμο στα πεζοδρόμια και στ’ άλλα αυτοκίνητα κι αναρωτιόμουν πώς πέρασε κιόλας η βδομάδα και πώς θα περνούσε εκείνη που ερχόταν, αν θα τα κατάφερνα, από Δευτέρα τουλάχιστον, να φανώ άντρας και να πω την αλήθεια στην Αντριάνα ‒ μα είναι τώρα όνομα αυτό για γυναίκα; ‒, να φανώ άντρας, να πάψω να κρύβομαι, να τη βάλω να καθίσει απέναντί μου, να την κοιτάξω στα μάτια και να της πω το και το. Γιατί πάνε κιόλας τρεις βδομάδες που με έδιωξαν από τη δουλειά κι ακόμα κρύβομαι, τρεις βδομάδες τώρα φεύγω κάθε πρωί κανονικά από το σπίτι, αλλά δεν πάω στη δουλειά, αφού δεν έχω πια δουλειά, μόνο γυροφέρνω με το Micra ώρες ολόκληρες από τη

 

 

μια άκρη της Αθήνας στην άλλη κι ακόμα παραπέρα ‒ Λαύριο, Πέραμα, Ραφήνα ‒, και ξέρω βέβαια πως δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ ακόμα αυτό. Τι σόι άντρας είναι αυτός που κρύβεται από τη γυναίκα του, που της λέει ψέματα, που αρνείται να αντιμετωπίσει στα ίσα την πραγματικότητα, να πει πως ό,τι έγινε έγινε και να προχωρήσει παρακάτω ‒ άσε κιόλας που δεν συμφέρει καθόλου αυτή η ιστορία, γιατί ήδη έχω χαλάσει ένα κάρο λεφτά στις βενζίνες.

Κοίταζα τον κόσμο γύρω μου και τα κόκκινα φώτα των αυτοκινήτων που αναβόσβηναν μπροστά μου κι άκουγα τις σφυρίχτρες των τροχονόμων και τις φωνές από τη διαδήλωση στο βάθος. Οι αληθινοί άντρες, οι άντρες οι σωστοί, δεν αναχαράζουν* τα περασμένα, δεν κολλάνε στο παρελθόν. Οι αληθινοί άντρες έχουν κοντή μνήμη και ψηλά ποδάρια, ξεχνούν και τρέχουν, ξεχνούν και τρέχουν μπροστά. Οι αληθινοί άντρες προχωράνε μπροστά, δεν κάνουν κύκλους. Οι αληθινοί άντρες είναι πραχτικοί, έχουν τετράγωνο μυαλό και τρίγωνη καρδιά. Οι αληθινοί άντρες σκέφτονται πρακτικά, αντιδρούν πρακτικά, πονάνε πρακτικά. Οι αληθινοί άντρες πράττουν πρακτικά. […]

 

 

* αναχαράζουν: σκαλίζουν

 

 

[Χρήστος Οικονόμου, Οι κόρες του Ηφαιστείου. Διηγήματα, εκδ. Πόλις, 2017, σσ. 163-164].

 

 

 

Θέμα Α

 

Α1.     Να  αποδώσετε  συνοπτικά  σε  μία  παράγραφο  60-70  λέξεων  τις  απόψεις  του συγγραφέα του Κειμένου 1 για την κοινωνική θέση της γυναίκας.

Μονάδες 20

 

Θέμα Β

 

Β1.     Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση με βάση το περιεχόμενο των αντίστοιχων κειμένων (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων):

 

1.     Στην    πρώτη    παράγραφο    του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι α. η υποταγή των γυναικών στους άντρες παρουσιάζεται  περιστασιακά στην ιστορία της ανθρωπότητας. β.    τ ο    ζ ήτ ημα    τ ης    ισότητας   των γυναικών διαχρονικά κυριαρχούσε στις δημόσιες συζητήσεις. γ. μέχρι τον 20ό αιώνα ο δημόσιος λόγος δεν αναδείκνυε το ζήτημα της ισότητας των γυναικών.

Σ τ ήλ η Α                                            Σ τ ήλ η Β

 

 

 

 

 

 

 

 

  

2.  Στη  δεύτερη παράγραφο  του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι η αντίληψη για την κατωτερότητα της γυναίκας	α. είναι ανώδυνη.
	β.  αφορά εξίσου και άλλες κοινωνικές ομάδες.
	γ. προκαλεί βίαιες συμπεριφορές.

 

 

3.     Στην    τρίτη    παράγραφο    του Κειμένου 1 η βία στον δυτικό κόσμο	α. απουσιάζει παντελώς.
	β. διώκεται από τον νόμο.
	γ.  εκδηλώνεται  μόνο  ως  σεξουαλική παρενόχληση.

 

4. Στ η ν τ ε λ ε υ τ αί α π α ρ ά γ ρ α φο τ ο υ Κ ε ι μέ νο υ 1 ο σ υ γ γ ρ αφέ α ς	α. αδιαφορεί για την αξία των ημερών μνήμης.
	β.    προτρέπει   τον   αναγνώστη   να αναστοχαστεί.
	γ.    απαξιώνει    τον   προβληματισμό σχετικά με τη βία κατά των γυναικών.

 

5.  Στ η ν  π ρ ώτ η  π αρ άγ ρ αφ ο  τ ο υ Κ ε ι μέ νο υ   2   υ π οσ τ η ρ ί ζετ α ι    ότ ι σ ήμ ερ α	α.   ο  νεοφεμινισμός  παρουσιάζει  τη γυναίκα ως θύμα.
	β. έχουν εξαλειφθεί οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.
	γ.   ο  νεοφεμινισμός  και  ο  κλασικός φεμινισμός ταυτίζονται.

 

Μονάδες 15

 

Β2.     Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 2 («Για την Μπελίντα…θυματοποίηση»), η συνοχή εξασφαλίζεται με τις εξής διαρθρωτικές λέξεις: Προφανώς, όμως, δηλαδή, επειδή, ώστε. Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις (μονάδες 5), κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση. (μονάδες 5)

Μονάδες 10

 

 

Β3.     α. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Ξέρω… δικαιοσύνη») είναι να ευαισθητοποιήσει τον   αναγνώστη / την αναγνώστρια για τις αδικίες σε βάρος των γυναικών. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 4)

 

β.  Η  δεύτερη  παράγραφος  του  Κειμένου  2  («Για  την  Κανόν…ξεπεράσουμε»)

οργανώνεται στη βάση της αντίθεσης. Να βρείτε τα δύο μέρη της αντίθεσης (μονάδες

2) και να εξηγήσετε πώς αυτή η επιλογή εξυπηρετεί τον σκοπό της Μπελίντα Κανόν. (μονάδες 2)

Μονάδες 10

 

 

Θέμα Γ

 

Γ1.   Στο Κείμενο 3, να παρουσιάσετε και να ερμηνεύσετε τη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο πρωταγωνιστής αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Πώς κρίνετε την αντίδρασή του; (150-200 λέξεις)

 

Μονάδες 15

 

 

Θέμα Δ

 

Δ1.     Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ως εκπρόσωπος της μαθητικής σας κοινότητας, εκφωνείτε ομιλία (350-400 λέξεις) στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου της περιοχής σας.

α) Να αναφέρετε φαινόμενα παραβίασης των δικαιωμάτων της γυναίκας στη σύγχρονη εποχή στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο﮲

β) εσείς, ως νέα γενιά, μπορείτε να συμβάλλετε έμπρακτα στην επίτευξη της ισότητας των φύλων;

Όποια κι αν είναι η άποψή σας, να την υποστηρίξετε τεκμηριωμένα αξιοποιώντας δημιουργικά και τα κείμενα αναφοράς (Κείμενα 1, 2, 3).

 

Μονάδες 30

  ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΘΕΜΑ

Α Α1.

 

Ο συγγραφέας αναφέρεται στη βία κατά των γυναικών. Συγκεκριμένα, η καταπίεση των γυναικών από τους άνδρες διατρέχει όλη σχεδόν την ανθρώπινη ιστορία ως τον 20ό αιώνα. Η άποψη ότι οι γυναίκες αποτελούν υποδεέστερα, από τους άνδρες, όντα, οδήγησε στην  κατάφωρη εκμετάλλευσή τους. Η βία κατά των γυναικών αφορά και τις δυτικές κοινωνίες, με πολλές απεχθείς   εκφάνσεις. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, με αφορμή τη σχετική επέτειο, να προβληματιστούμε γι’ αυτά τα φαινόμενα και να διεκδικήσουμε την ισότητα.

 

 

 

ΘΕΜΑ Β

 

B1.

 

 

 

1.     γ 2. Γ 3. Β  4. β  5. α

 

 

 

B2.

 

 

 

-    Προφανώς = βεβαιότητα, έμφαση

 

Επιβεβαιώνεται εμφατικά η ύπαρξη διαφορών ανάμεσα στα δύο φύλα.

 

 

 

-    Όμως = αντίθεση

 

Υπογραμμίζονται  οι  διαφορές  μεταξύ  των  δύο  φύλων,  σε  αντιδιαστολή  με  τις  γενικότερες  διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους, βάσει ποικίλων δραστηριοτήτων που χαρακτηρίζουν την προσωπικότητά τους.

 

 

-    Δηλαδή = επεξήγηση

 

Επεξηγείται  ότι  οι  προαναφερθείσες  επαγγελματικές  ιδιότητες  και  προσωπικές  ενασχολήσεις  («είμαι συγγραφέας, είμαι εκπαιδευτικός…») δεν αφορούν αποκλειστικά στις γυναίκες.

 

 

-    Επειδή = αιτιολόγηση

 

Αιτιολογείται το γεγονός ότι οι γυναίκες υφίστανται, όχι μόνον διακρίσεις, αλλά και βία γενικώς, γεγονός που αποδίδεται στην ταυτότητα του φύλου τους.

 

-    Ώστε = αποτέλεσμα, συμπέρασμα

 

Αποτυπώνεται το αποτέλεσμα του έντονου διαλόγου περί θυματοποίησης των γυναικών λόγω της ταυτότητάς τους, δηλαδή ότι διακρίνονται εύκολα ως θύματα στο πλαίσιο της ιδεολογίας που εκφράζεται ως «πάθος για θυματοποίηση».

 

 

Β3.

 

 

 

α.

 

Χρήση α’ πληθυντικού ρηματικού προσώπου («να αναλογιζόμαστε», «να συμπονούμε»). Ο συγγραφέας υπογραμμίζει τη συλλογική ευθύνη για έναν βαθύτερο αναστοχασμό και συνειδητοποίηση της υπαιτιότητας όλων μας σε σχέση με τη διαχρονική αδικία κατά των γυναικών. Συμμετέχοντας και ο ίδιος στο πρόβλημα, επισημαίνει την ανάγκη να δρούμε συλλογικά, συμπονώντας τις αναρίθμητες γυναίκες – θύματα της βίας. Το α’ πληθυντικό πρόσωπο προσδίδει στον λόγο οικειότητα και λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας του συγγραφέα με τον αναγνώστη.

 

 

Χρήση υποτακτικής έγκλισης («να προσπαθούμε», «να οραματιζόμαστε»). Ο συγγραφέας επιδιώκει να εκφράσει την επιθυμία του και να προτρέψει τους αναγνώστες να μην εγκαταλείψουν την προσπάθεια οραματισμού ενός δίκαιου κόσμου που διασφαλίζει τα δικαιώματα των γυναικών.

 

 

β.  Μέλη  της  αντίθεσης:  αντιτίθενται  τα  χαρακτηριστικά  του  «φεμινισμού»,  σε  σχέση  με  εκείνα  του

 

«νεοφεμινισμού». Ο παραδοσιακός φεμινισμός εστιάζει στα χαρακτηριστικά που μπορούν να αλλάξουν, όπως η ελευθερία και η ισότητα, ενώ ο νεοφεμινισμός και οι θεωρίες  ταυτότητας υπογραμμίζουν  τη νομοτελειακή σχέση που οι γυναίκες επιδιώκουν να ξεπεράσουν, το ότι, δηλαδή, το φύλο προκαθορίζει τον κοινωνικό ρόλο του ατόμου.

 

 

Η αντίθεση επικυρώνεται με το «αντιθέτως» ως διαρθρωτική λέξη.

 

 

 

Πρόθεση συγγραφέως:

 

-    Να αποσαφηνίσει τα συγκρινόμενα μέλη, ώστε να αποφευχθεί πιθανή σύγχυση ανάμεσα στις δύο έννοιες

-    Να προβληματίσει τον αναγνώστη αναφορικά με τη σημασία του «κλασικού φεμινισμού» στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών.

 

ΘΕΜΑ Γ

 

 

 

Ο πρωταγωνιστής είναι ένας άντρας που βρίσκεται σε απόγνωση και βασανίζεται, εξαιτίας των κοινωνικών  στερεοτύπων.  Από  τη  μία  πλευρά,  όπως  εξομολογείται  σε  α΄  ενικό  πρόσωπο,  ο  ήρωας ντρέπεται να αποκαλύψει στη γυναίκα του ότι έχει χάσει τη δουλειά του, πιστεύοντας ότι έτσι χάνει και τον στερεοτυπικό του ρόλο. Από την άλλη, νιώθει άσχημα που αρνείται την πραγματικότητα και φαίνεται να βιώνει αρνητικά συναισθήματα που αποφεύγει να αντιμετωπίσει, γιατί, επηρεασμένος από ένα παρωχημένο κοινωνικό πρότυπο, θεωρεί ότι ένας «αληθινός» άντρας πρέπει να είναι πάντοτε πρακτικός, όπως δείχνουν οι σχετικές επαναλήψεις στο κείμενο («αληθινοί άντρες»/ «πρακτικά»), και να μη δρα συναισθηματικά. Να έχει «τρίγωνη καρδιά»,  όπως   μεταφορικά και πικρά αναφέρει ο  ήρωας, αναδεικνύοντας  πόσο  βαθιά ριζωμένες  στη  συνείδησή  του  είναι  οι  αντιλήψεις  αυτές,  αν  και  του  προκαλούν  ενοχές  και  αγωνία. Μάλιστα, λέει συστηματικά ψέματα στη γυναίκα του και διακινδυνεύει ίσως έτσι και την ποιότητα της σχέσης τους, ενώ, ταυτόχρονα, ταλαιπωρείται ο ίδιος, γυροφέρνοντας στους δρόμους, προκειμένου να αποφύγει την αλήθεια.

Κατά τη γνώμη μου, ο ήρωας είναι στην πραγματικότητα ένας βαθιά φοβισμένος κι εγκλωβισμένος άνθρωπος. Τα στερεότυπα με τα οποία έχει «γαλουχηθεί», δυσχεραίνουν την καθημερινότητά του, την επικοινωνία και τις σχέσεις του ακόμα και με αγαπημένα πρόσωπα, υπονομεύοντας πρώτιστα τη σχέση με τον εαυτό του. Η αντίδρασή του, λοιπόν, προέρχεται από αυτές τις αντιλήψεις, από τις οποίες θα μπορούσε να απαλλαγεί με κριτική σκέψη, θάρρος και δημιουργώντας ειλικρινείς σχέσεις εμπιστοσύνης.

 

 

* Άλλοι δείκτες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν: πρωτοπρόσωπη αφήγηση, αυτοδιηγητικός αφηγητής, εσωτερικός μονόλογος, παρομοίωση, εικόνα, περιγραφή κ.λπ.

 

 

ΘΕΜΑ Δ

 

 

 

Επικοινωνιακό πλαίσιο: ομιλία στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου / προσφώνηση, αποφώνηση, αφόρμηση / α’ και β’ πρόσωπο για αμεσότητα και γ’ πρόσωπο για αντικειμενικότητα / ιδιότητα ομιλητή

 

 

 

 

Προσφώνηση: Αγαπητοί συνδημότες,

 

 

 

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:  αφόρμηση  (Παγκόσμια  Ημέρα  Προστασίας  των  Ανθρώπινων  Δικαιωμάτων), ιδιότητα (εκπρόσωπος μαθητικής κοινότητας), αναφορά στα ζητούμενα.

 

Α’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Παρουσίαση φαινομένων παραβίασης των δικαιωμάτων της γυναίκας σήμερα στον ιδιωτικό και δημόσιο βίο

 

-    Ενδοοικογενειακή βία: εκφοβισμός, σωματική και σεξουαλική κακοποίηση.

-    Στερεότυπα για τον ρόλο της γυναίκας στο πλαίσιο της οικογενειακής ζωής: αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου τις οικιακές εργασίες, την ανατροφή των παιδιών.

-    Διαπροσωπικές σχέσεις: αποδέκτης υποτιμητικών σχολίων, αμφισβήτησης της αξίας της ως

προσωπικότητας

-    Εκπαίδευση: ανισότητες, μη ολοκλήρωση στοιχειώδους εκπαίδευσης

-    Εργασιακό  περιβάλλον:  ανεργία,  περιορισμένη πρόσβαση  σε  θέσεις  ευθύνης,  λιγότερες ευκαιρίες επαγγελματικής ανέλιξης, οικονομικές ανισότητες, αποκλεισμός γυναικών από συγκεκριμένους  επαγγελματικούς  χώρους  (διάκριση  ανδρικών  –  γυναικείων επαγγελμάτων), θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης

-    Πολιτική:  περιορισμένη  παρουσία  γυναικών  στα  κοινοβούλια  και  σε  υψηλές  πολιτικές θέσεις, καχυποψία απέναντι στις ηγετικές ικανότητες των γυναικών

-    ΜΜΕ – διαφήμιση: αναπαραγωγή των κοινωνικών στερεοτύπων για τη γυναίκα, προβολή

του γυναικείου σώματος ως ερωτικού αντικειμένου

 

 

 

 

Β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Τρόποι με τους οποίους μπορούν να συμβάλλουν οι νέοι στην επίτευξη της ισότητας των φύλων

 

 

 

 

-    Αναγνώριση   της   ισότητας   των   δύο   φύλων   και   αποδοχή   της   διαφορετικότητας, αλληλοσεβασμός, αλληλεγγύη, ενσυναίσθηση.

-    Καταδίκη των έμφυλων ανισοτήτων και των φαινομένων βίαιης συμπεριφοράς

-    Αξιοποίηση του διαδικτύου – μέσων κοινωνικής δικτύωσης για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, για την υπεράσπιση των θυμάτων και τη συμμετοχή σε κινήματα διαμαρτυρίας για την καταπάτηση των δικαιωμάτων των φύλων

-    Υποστήριξη γυναικών που διεκδικούν θέσεις στα δημόσια αξιώματα (κοινοβούλιο, τοπική

αυτοδιοίκηση)

 

 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ανακεφαλαιωτικός – συμπερασματικός

 

 

 

 

Επισήμανση της συλλογικής ευθύνης για την αποδυνάμωση των περιστατικών καταπάτησης των δικαιωμάτων των φύλων – ζήτημα παιδείας

Ο Ιδανικός Άνθρωπος βρίσκεται μέσα μας

 

Ο Ιδανικός Άνθρωπος βρίσκεται μέσα μας

 

 «Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,

αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου, αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.»

Κ. Π. Καβάφης

Μέσα μας βρίσκονται οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες, όταν ξεκινάμε για την Ιθάκη μας,

όταν ξεκινάμε για το θαυμάσιο ταξίδι της ζωής.

Μέσα από τη δική μας ψυχή ξεπηδούν τα εμπόδια

που ανυπέρβλητα φαντάζουν και μας τρομοκρατούν.
Λαιστρυγόνες ανθρωποφάγοι οι ανασφάλειές μας,

Κύκλωπες απειλητικοί τα αρνητικά μας συναισθήματα, απαξιώνουν τη μέρα μας.
Ναι, τη μέρα μας, αφού το ταξίδι αυτήν αφορά.
Την κάθε μας μέρα που είναι μοναδική και ανεπανάληπτη.
Την κάθε στιγμή της ζωής μας που μας καλεί να την απολαύσουμε,
με τη χαρά ή τη λύπη της, με τις αντιξοότητες ή τις ευκολίες.
Κάθε στιγμή που είναι δική μας, μας καλεί να τη ζήσουμε αληθινά

και ουσιαστικά να την απολαύσουμε.

Σαν βγαίνουμε στον πηγαιμό προς τη δική μας Ιθάκη,
τα μόνα εμπόδια που θα συναντήσουμε είναι αυτά που εμείς γεννάμε.
Έχουν τη θλιβερή μορφή του φθόνου, την ασχήμια της μιζέριας,
το γκρίζο χρώμα της απαισιοδοξίας, την εφιαλτική φιγούρα της απελπισίας.
Μέσα μας βρίσκονται τα μυθικά τέρατα που μαυρίζουν τη ζωή μας.
Μέσα μας, όμως, είναι και η δύναμη να τα αντιμετωπίσουμε.
Μια απόφαση χρειάζεται. Ένα πλατύ χαμόγελο και μια απόφαση.

Θα χαρώ της ζωής μου το ταξίδι, θα πετάξω από μέσα μου φοβίες,
συμπλέγματα, ανασφάλειες και θα χαρώ.

Στα δύσκολα θα αντιτάσσω τη θέλησή μου, στα άδικα τον ανθρωπισμό μου,

 στα άτιμα την καθαρή μου σκέψη, στα άσχημα την ομορφιά του ιδανικού ανθρώπου,

 που σταθερά όλο και σχηματοποιείται μέσα μου.
Ναι, μέσα μας βρίσκεται ο άνθρωπος αυτός,

μόνο που τον κρατά σε ύπνωση το τραγούδι των σειρήνων, των δικών μας απατηλών σειρήνων.
Μέσα μας βρίσκεται, μόνο που στη λήθη τον αφήσαμε, τον ξεχάσαμε,
επιτρέψαμε να τον σκεπάσουν οι θόρυβοι και οι απόηχοι του ανερμάτιστου περίγυρου,
τον καλύψαμε με γυαλιστερά κουρέλια του συρμού

και κάπου σε μια γωνιά χωμένο τον κοιμίσαμε.
Και είναι αυτός που γνωρίζει το δίκιο, είναι αυτός που προστατεύει τους αδύνατους,
είναι αυτός που ξέρει να αγαπά, που προσφέρει χωρίς ανταλλάγματα,
που κάνει κάθε δύσκολο αγώνα πανηγύρι, που θέλγεται από τα ουσιώδη,
που ερωτεύεται το Καλό και το Όμορφο,
που σταθερή κρατά την πορεία, με πυξίδα αλάνθαστη το μυαλό και την καρδιά του.
Εμείς γι αλλού κινήσαμε και ακριβώς εκεί σκοπεύουμε να πάμε.
Βάλαμε πλώρη για μιαν Ιθάκη και εκεί κάποτε θα φτάσουμε,
και, πιστέψτε με, αξίζει τον κόπο,
αφού εκεί θα φτάσει ένας άλλος εαυτός μας,
ο ιδανικός μας εαυτός,
όπως αποκαλύφθηκε και, κατά το δυνατόν, τελειώθηκε στη διάρκεια της θαυμάσιας διαδρομής.

Βασιλική Π. Δεδούση

Καλή Σχολική Χρονιά

                                                Καλή Σχολική Χρονιά

ΕΥΧΕΣ ΠΑΣΧΑ

 

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Φυλετικές διακρίσεις και ρατσισμός

 

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου: Φυλετικές διακρίσεις και ρατσισμός
 
Κείμενο 1: Φυλετικές διακρίσεις. Ανακαλύπτοντας την έννοια και εξερευνώντας τις (νέες) μορφές τους
 
     Όσον αφορά στις διακρίσεις, παρά το γεγονός ότι ο όρος αναφέρεται τόσο στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948, όσο και σε άλλες διεθνείς συμφωνίες, δεν υφίσταται ένας ακριβής και εμπεριστατωμένος ορισμός. Αντιθέτως, τα διεθνή ή και περιφερειακά όργανα δικαιωμάτων του ανθρώπου, εμπεριέχουν ορισμούς ανάλογα με το ποια μορφή διάκρισης αντιμετωπίζουν (π.χ. διακρίσεις κατά των γυναικών/ φυλετικές διακρίσεις κτλ.).
Οι διακρίσεις μπορούν να λάβουν πολλές μορφές. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για:
     -Την άμεση και έμμεση διάκριση. Με κριτήριο τον τρόπο άσκησής τους, ως άμεση διάκριση, ορίζεται μια λιγότερο ευνοϊκή ή επιζήμια μεταχείριση ενός ατόμου ή μιας ομάδας ατόμων, στη βάση ενός χαρακτηριστικού όπως η φυλή. Έμμεση διάκριση, υπάρχει όταν μια πρακτική, κανόνας, απαίτηση ή όρος, εμφανίζεται να είναι ουδέτερος, αλλά έχει δυσανάλογο αντίκτυπο σε συγκεκριμένα άτομα ή ομάδες.
     - Την αντίστροφη διάκριση (“reverse discrimination”) ή θετική/καταφατική δράση (“positive action”). Μολονότι, η αντίστροφη διάκριση είναι ένας όρος ευρέα  διαδεδομένος, δεν υπάρχει ένας παγκόσμια κοινά αποδεκτός ορισμός. Χρησιμοποιείται για να περιγράψει μεροληπτικές πολιτικές ή πράξεις που ωφελούν μια ιστορικά κοινωνικοπολιτικά μη κυρίαρχη ομάδα (π.χ. μειονότητες). Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα μέσο/ εργαλείο εξάλειψης της διάκρισης. Πόσο όμως νομιμοποιημένος μπορεί να είναι ένας όρος που χρησιμοποιεί αυτό που θέλει να καταπολεμήσει ως όπλο για την αντιμετώπισή του;
     Η αντίστροφη διάκριση είναι δεκτική διπλής ερμηνείας. Από τη μια δύναται να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο καταπολέμησης του ρατσισμού. Ως τέτοιο, χρησιμοποιείται από τους αντιρατσιστές και υποδηλώνει την προκατάληψη έναντι των μελών της κυρίαρχης ομάδας στην εργασία, την προώθηση ή την κατανομή προνομίων με απώτερο στόχο την εξάλειψη των διακρίσεων. Από την άλλη όμως, οποιαδήποτε πολιτική παρέχει ειδικά πλεονεκτήματα σε μια ομάδα, αυτομάτως διακρίνει έναντι των άλλων ομάδων (επιχείρημα των αντιπάλων της θετικής δράσης).
     Μερικές φορές, ο όρος αντίστροφη διάκριση θεωρείται συνώνυμος με τους όρους καταφατική δράση και θετική διάκριση. Ως θετική διάκριση νοείται ένα πλήθος πολιτικών σχεδιασμένων για την αντιμετώπιση των παρελθόντων και παρόντων διακρίσεων και την παροχή ευκαιριών σε εκείνους που παραδοσιακά τους τις αρνούντο. Στενά εννοούμενη, η θετική διάκριση λαμβάνει χώρα στην απασχόληση και την εκπαίδευση. Υπό μια ευρύτερη έννοια ωστόσο, ως θετική δράση ορώνται οι οποιεσδήποτε συνειδητές προσπάθειες ν’ αντιστρέψουν τη διάκριση.
     - Και την πολλαπλή διάκριση. Η πολλαπλή διάκριση, αποτελεί το νέο επικίνδυνο πρόσωπο των διακρίσεων. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι το γεγονός ότι, μπορεί να βιώνεται σε πολλαπλά επίπεδα, δεδομένου ότι κάποιος μπορεί να ανήκει σε διαφορετικές μειονεκτικές ομάδες και ως αποτέλεσμα να υπόκειται σε επιδεινούμενες- διαφοροποιημένες μορφές διάκρισης. Με άλλα λόγια, η φυλή, το φύλο, η θρησκεία και τα λοιπά στοιχεία που απαρτίζουν μια προσωπικότητα, αλληλεπιδρούν και δύνανται να παράγουν συγκεκριμένες μορφές πολλαπλής διάκρισης.
     Με την πολλαπλή διάκριση ασκείται κριτική στην πρότερη «μονολιθική προσέγγιση» της διάκρισης, ειδικότερα, στη βάση του επιχειρήματος ότι όλες οι μορφές πολλαπλής διάκρισης χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, καθώς αγγίζουν τους πιο ευάλωτους, περιθωριοποιημένους και μειονεκτούντες ανάμεσα στους ανθρώπους. Κάτι που οφείλεται αφενός, στο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα (“multiplier effect”) και την συχνότητα βίωσης διακρινουσών ενεργειών και αφετέρου, στο επονομαζόμενο «παράδοξο της πολυπολιτισμικής ευαισθησίας» (“paradox of multicultural vulnerability”). Σύμφωνα με το τελευταίο, διορθώνοντας μιας μορφής ευαισθησία, οι πολιτικές υπέρ της πολλαπλής πολιτισμικότητας μπορεί να οδηγήσουν σε άλλες ευαισθησίες.
     Κυρίως όμως, η κριτική επικεντρώνεται στην ανυπαρξία από τα υπάρχοντα νομικά πλαίσια δικαιωμάτων του ανθρώπου, πολιτικών που αποσκοπούν στην επανόρθωση των πολλαπλών διακρίσεων που έχουν κάποιες φορές ως -ακούσιο/ αρνητικό- αποτέλεσμα, την ενδυνάμωση του status -κοινωνικού αποκλεισμού- των περισσότερο μειονεκτούντων.
     Συγκρίνοντας τις δυο έννοιες (ρατσισμός-διακρίσεις), παρά το γεγονός ότι ο προσδιορισμός της φυλετικής διάκρισης είναι «ευκολότερος» από εκείνον του ρατσισμού -κάτι που απορρέει από το πλήθος των υπαρχουσών ορισμών στα νομικά κείμενα (τόσο σε παγκόσμιο, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο)- τα μεταξύ τους όρια είναι αρκετά νεφελώδη, σε σημείο ώστε αρκετές φορές όχι μόνο στην καθημερινότητα αλλά και στην επιστημονική κοινότητα να συγχέεται η μια έννοια με την άλλη. Ωστόσο, μια ουσιώδης διαφορά θα μπορούσε να ξεδιαλύνει το τοπίο. Ο μεν ρατσισμός, οράται ως ιδεολογία ή δόγμα, σε αντίθεση με τη φυλετική διάκριση που εκλαμβάνεται ως πρακτική/ δράση βασισμένη σε ρατσιστική συμπεριφορά.
 
Μαρία Ανάγνου, Οι ευρωπαϊκές πολιτικές κατά του ρατσισμού και των διακρίσεων και η ελληνική περίπτωση. Αναζητώντας την ουτοπία(;) της ανοχής της ετερότητας. Αθήνα, 2016
 
Κείμενο 2: Ο λαβύρινθος
 
Διαδέχονται οι μέρες μου γρήγορα η μια τους την άλλη,
σα να ‘ναι πουλιά που κυνηγιούνται στο σούρουπο
μιας ερήμου, μπερδεύονται, πέφτουνε το ένα τους
πάνω στο άλλο, χτυπιούνται – σωριάζονται,
γίνονται ένα σώμα οι μέρες μου. Σφηνώνονται μες
στις Κυριακές οι Δευτέρες, μπλέκονται οι μήνες
καθώς τα χαρτιά της τράπουλας: Μάρτης
κι αμέσως Δεκέμβρης, Αύγουστος έπειτα,
παγώνουν οι άκρες των χεριών μου καθώς
ψηλαφώ τον λαβύρινθο, προσπαθώντας να βάλω
τη Δευτέρα μετά την Κυριακή, τον Απρίλη
πριν απ’ το Μάη. Να χωρίσω ξανά
τη βδομάδα σε εικοστετράωρα.
 
Νικηφόρος Βρεττάκος, Οδοιπορία
 
 
ΘΕΜΑ Α
Να αποδώσετε με συνοπτικό τρόπο (80-90 λέξεις) τα στοιχεία που παρουσιάζει η γράφουσα σχετικά με το φαινόμενο της πολλαπλής διάκρισης.
Μονάδες 15
 
Γνώρισμα της πολλαπλής διάκρισης που την καθιστά επικίνδυνη είναι πως ένα άτομο ενδέχεται να βιώνει συγχρόνως διακρίσεις σε πολλαπλά επίπεδα, εφόσον λόγω της φυλής, του φύλου ή της θρησκείας του μπορεί να εντάσσεται σε διαφορετικές μειονοτικές ομάδες. Χρήζει, μάλιστα, ιδιαίτερης μέριμνας η διάκριση αυτή, καθώς πλήττει συνήθως τα πιο ευάλωτα άτομα, φέροντάς τα αντιμέτωπα με το «πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα» των πολλών παράλληλων και συνεχών διακρίσεων που υφίστανται. Η αντιμετώπισή της, εντούτοις, δεν είναι εύκολη, εφόσον η απόπειρα διόρθωσης μιας πτυχής της ενδέχεται να προκαλέσει νέες μορφές ευαισθησίας στα άτομα.
 
ΘΕΜΑ Β
Β1. Να εξηγήσετε με συνοπτικό τρόπο (70-80 λέξεις) την αντίφαση που προκύπτει με τη χρήση του όρου «αντίστροφη διάκριση», όπως αυτή προκύπτει από το ακόλουθο χωρίο του κειμένου: «Πόσο όμως νομιμοποιημένος μπορεί να είναι ένας όρος που χρησιμοποιεί αυτό που θέλει να καταπολεμήσει ως όπλο για την αντιμετώπισή του;»
Μονάδες 10
 
Η αντίφαση του όρου αντίστροφη διάκριση έγκειται στο γεγονός πως ενώ αποσκοπεί στην εξισορρόπηση μιας αρνητικής κατάστασης, χρησιμοποιεί ως μέσο για να επιτύχει τον θετικό της στόχο αυτό ακριβώς που επιδιώκει να καταπολεμήσει, δηλαδή τις διακρίσεις. Κατ’ αυτό τον τρόπο, αν και θεωρητικώς με την αντίστροφη διάκριση τίθεται ως στόχος η βελτίωση της κατάστασης όσων παρατεταμένα βίωναν διακρίσεις, δημιουργείται αίφνης μια νέα μορφή διάκρισης εις βάρος όσων ανήκουν σε μια ομάδα που υπήρξε για καιρό ευνοημένη. Με πιθανό αποτέλεσμα όμως να αδικηθούν άτομα που ουδέποτε ευνοήθηκαν στην πράξη.
 
Β2.α. Για ποιο λόγο η γράφουσα οργανώνει την καταληκτική παράγραφο του κειμένου της με τη μέθοδο της σύγκρισης-αντίθεσης; Τι επιχειρεί να αποσαφηνίσει;
(μονάδες 5)
 
Η γράφουσα θεωρεί πως η νοηματική διάκριση ανάμεσα στις έννοιες της φυλετικής διάκρισης και του ρατσισμού δεν είναι επαρκώς ξεκάθαρη, γι’ αυτό και προχωρά στη συγκριτική παρουσίασής τους με τη μέθοδο της σύγκρισης – αντίθεσης, ώστε να διαφανούν τα στοιχεία εκείνα που τις διαφοροποιούν εμφανώς. Προκύπτει, έτσι, πως ενώ ο ρατσισμός είναι μια ιδεολογία ή ένα δόγμα, η φυλετική διάκριση αποτελεί τη δράση ή τις πράξεις εκείνων που διαπνέονται από ρατσιστικές αντιλήψεις.
 
β. Να προσδιορίσετε  με ποιον τρόπο οργανώνονται η 2^η και η 4^η παράγραφος του κειμένου και να εξηγήσετε σε τι αποσκοπεί ο τρόπος οργάνωσης κάθε παραγράφου. (μονάδες 10)
Μονάδες 15
 
Η δεύτερη παράγραφος του κειμένου οργανώνεται με τη μέθοδο του ορισμού, καθώς επιδίωξη της γράφουσας είναι να ορίσει τις έννοιες της άμεσης και της έμμεσης διάκρισης. Έτσι, γίνεται αντιληπτό πως η άμεση διάκριση σχετίζεται με τη μη ευνοϊκή ή και επιζήμια στάση απέναντι σε ένα άτομο -ή μια ομάδα- λόγω ενός χαρακτηριστικού του, ενώ η έμμεση διάκριση είναι λιγότερο εμφανής, εφόσον γίνεται στη βάση νόμων ή κανόνων, οι οποίοι όμως επηρεάζουν αρνητικά συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων.
Η τέταρτη παράγραφος του κειμένου οργανώνεται με τη μέθοδο της διαίρεσης προκειμένου να διαφανούν οι δύο επιμέρους ερμηνείες που δίνονται στην αντίστροφη διάκριση. Από την πλευρά των μη ρατσιστών η αντίστροφη διάκριση γίνεται θετικά αντιληπτή ως μέσο για την καταπολέμηση του ρατσισμού, εφόσον μειώνει τα προνόμια που για καιρό απολάμβαναν οι κυρίαρχες ομάδες. Από την πλευρά των αντιπάλων της αντίστροφης διάκρισης, αυτή γίνεται αντιληπτή ως μια ακόμη μορφή διάκρισης, αφού διασφαλίζει ειδικά προνόμια σε μια ομάδα ανθρώπων.
 
Β3. Να εντοπίσετε τρεις (3) γλωσσικές επιλογές/εκφραστικά μέσα και δύο τεκμηριωμένες διαπιστώσεις μέσω των οποίων η γράφουσα επιχειρεί στην 6^η και στην 7^η παράγραφο να επισημάνει την οδυνηρή πραγματικότητα που διαμορφώνεται για τα άτομα που υφίστανται πολλαπλές διακρίσεις.
Μονάδες 15
 
Η γράφουσα με τη χρήση μεταφορικού λόγου τονίζει την ιδιαίτερα επιζήμια επίδραση της πολλαπλής διάκρισης την οποία χαρακτηρίζει εμφατικά «το νέο επικίνδυνο πρόσωπο» των διακρίσεων. Με τη χρήση, μάλιστα, δύο μετοχών αιτιολογεί το χαρακτηρισμό αυτό, εφόσον ένα άτομο μπορεί να υπόκειται παράλληλα σε «επιδεινούμενες-διαφοροποιημένες» μορφές διάκρισης, οι οποίες το φέρνουν αντιμέτωπο με πρόσθετες και επώδυνες δυσκολίες σε σχέση με άλλα άτομα. Όπως διαφαίνεται, άλλωστε, από τη χρήση επάλληλων χαρακτηρισμών θύματα πολλαπλής διάκρισης είναι συνήθως οι «πιο ευάλωτοι, περιθωριοποιημένοι και μειονεκτούντες» από τους πολίτες, γεγονός που καθιστά προφανές πως η ήδη δύσκολη ζωή των ανθρώπων αυτών επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο λόγω των πολλαπλών διακρίσεων.
Η οδυνηρή για τα άτομα που υφίστανται πολλαπλές διακρίσεις πραγματικότητα επισημαίνεται από τη γράφουσα και με τη χρήση συγκεκριμένων διαπιστώσεων. Ειδικότερα, στην έκτη παράγραφο η γράφουσα διευκρινίζει πως ένα άτομο με βάση τα στοιχεία που απαρτίζουν την ταυτότητά του -φυλή, φύλο, θρησκεία- ενδέχεται να βιώσει διακρίσεις σε πολλαπλά επίπεδα, εφόσον μπορεί να ανήκει παράλληλα σε διαφορετικές μειονεκτικές ομάδες. Η διαπίστωση αυτή τεκμηριώνεται στη βάση του αιτίου αποτελέσματος και είναι ενδεικτική της ιδιάζουσας κατάστασης που διαμορφώνεται για ορισμένα άτομα. Ακολούθως, στην έβδομη παράγραφο, η γράφουσα αξιοποιώντας όρους από τη διεθνή βιβλιογραφία επισημαίνει πως το φαινόμενο της πολλαπλής διάκρισης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω του πολλαπλασιαστικού του αποτελέσματος (multiplier effect), της συχνότητας βίωσης ενεργειών διάκρισης, αλλά και του «παραδόξου της πολυπολιτισμικής ευαισθησίας», εξαιτίας του οποίου στην προσπάθεια της κοινωνίας να διορθωθεί μιας μορφής ευαισθησία ενδέχεται να δημιουργηθούν νέες ευαισθησίες στα ήδη ευάλωτα άτομα.
 
ΘΕΜΑ Γ
Σε ποια συναισθηματική κατάσταση θεωρείτε ότι βρίσκεται το ποιητικό υποκείμενο; Να τεκμηριώσετε την ερμηνευτική σας πρόταση αξιοποιώντας τρεις (3) κειμενικούς δείκτες. (150-200 λέξεις)
Μονάδες 15
 
Το ποιητικό υποκείμενο βρίσκεται σε μια κατάσταση πνευματικής σύγχυσης, όπως δηλώνεται ήδη από τον τίτλο «Ο λαβύρινθος», έχοντας –πιθανώς- υπό την πίεση του άγχους χάσει τη δυνατότητα να αντιλαμβάνεται πότε περνά ο χρόνος και μπερδεύοντας πια τις μέρες και τους μήνες. Όπως εμφατικά δηλώνει με τη χρήση μιας παρομοίωσης, οι μέρες του περνούν γρήγορα «σα να ‘ναι πουλιά που κυνηγιούνται», φανερώνοντας έτσι την αδυναμία του να συγκεντρωθεί, αλλά και να έχει ουσιαστική επίγνωση του καθημερινού του χρόνου. Στο αίσθημα, πάντως, της σύγχυσης που βιώνει εμπλέκεται και μια συγκρουσιακή κατάσταση, όπως αυτό διαφαίνεται από το ασύνδετο σχήμα, μέσω του οποίου καταγράφεται το γοργό πέρασμα των ημερών, «μπερδεύονται, πέφτουνε… χτυπιούνται – σωριάζονται». Από τη χρήση των συγκεκριμένων ρημάτων προκύπτει τόσο η συγκρουσιακή διάσταση των συναισθημάτων του όσο κι ένα αίσθημα κάμψης, σχετιζόμενο είτε με τις πνευματικές είτε με τις σωματικές του δυνάμεις. Το ποιητικό υποκείμενο προσπαθεί, βέβαια, να βάλει σε τάξη τις σκέψεις του και να διαχειριστεί το πρόβλημα που βιώνει, αλλά οι προσπάθειές του δε φαίνεται να αποδίδουν επαρκώς («παγώνουν οι άκρες των χεριών μου»), γεγονός που φανερώνει την ένταση της εσωτερικής του σύγχυσης.
Είναι γενικώς διαπιστωμένο πως η συνεχής βίωση άγχους, όπως και η ανάγκη των ατόμων να διαχειριστούν ένα παρατεταμένα επιβαρυμένο πρόγραμμα, έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία τους, εφόσον η όλη πίεση που υφίστανται δεν μπορεί παρά να υπονομεύσει την ψυχοσωματική τους ισορροπία.
 
ΘΕΜΑ Δ
Σε ένα άρθρο σας (350-400 λέξεων) να παρουσιάσετε τα είδη διακρίσεων που βιώνουν οι άνθρωποι στις σύγχρονες κοινωνίες και να επιχειρήσετε να εξηγήσετε κατά πόσο είναι εφικτή ή όχι η αντιμετώπιση των διακρίσεων, σύμφωνα με τη δική σας οπτική.
Μονάδες 30
 
Τα πολλά πρόσωπα των διακρίσεων
 
     Παρά τις σημαντικές τεχνολογικές εξελίξεις και τα ποικίλα πνευματικά επιτεύγματα της εποχής μας, μεγάλο μέρος των συνανθρώπων μας στο πλαίσιο των σύγχρονων και θεωρητικώς «καλλιεργημένων» κοινωνιών συνεχίζει να υφίσταται ποικίλες μορφές επώδυνων διακρίσεων. Το φύλο, η φυλή, το θρήσκευμα, η οικονομική κατάσταση, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η σωματική εικόνα του ατόμου, καθώς και πλήθος επιμέρους στοιχεία αποτελούν κριτήριο -και αφορμή- για την άσκηση διακρίσεων εις βάρος ενός ατόμου.
     Οι διακρίσεις αυτές ενδέχεται να ασκούνται κατά τρόπο άμεσο, καθιστώντας εμφανή τη σύνδεση της δυσμενούς μεταχείρισης με εκείνο το χαρακτηριστικό του ατόμου που το εντάσσει σε κάποιου είδους μειονότητα ή ευάλωτη ομάδα. Υπ’ αυτή την έννοια, ένας αλλοεθνής πολίτης, μια γυναίκα ή ένας αλλόθρησκος μπορούν σχετικώς εύκολα να διαπιστώσουν πότε και γιατί διαφοροποιείται και επιδεινώνεται η στάση ορισμένων ατόμων απέναντί τους. Άλλοτε, ωστόσο, οι διακρίσεις ενδέχεται να είναι έμμεσες και ως ένα βαθμό συγκαλυμμένες, εφόσον εντοπίζονται στο πλαίσιο κανόνων, όρων ή παγιωμένων τακτικών. Σε αυτή την περίπτωση η πραγματική τους υπόσταση γίνεται αντιληπτή μόνο όταν κατά την εφαρμογή των κανόνων ή των όρων αυτών διαπιστωθεί πως έχουν εμφανώς μεγαλύτερο αντίκτυπο σε συγκεκριμένες ομάδες ατόμων, οπότε και φανερώνεται πως αποσκοπούν στην άσκηση διακρίσεων εις βάρος τους.
     Ιδιαιτέρως ανησυχητική και επιζήμια έκφανση των διακρίσεων πάντως συνιστά το φαινόμενο της πολλαπλής διάκρισης στο πλαίσιο του οποίου ένα άτομο εντάσσεται λόγω της ταυτότητάς του σε αρκετές επιμέρους μειονοτικές ομάδες. Σε μια τέτοια περίπτωση το άτομο βιώνει αθροιστικά πολλές διακρίσεις μαζί και ως εκ τούτου η καθημερινότητά του γίνεται πολλαπλώς δυσκολότερη. Πρόκειται, μάλιστα, για φαινόμενο που πλήττει κυρίως άτομα που ανήκουν ήδη σε ευάλωτες ομάδες, με αποτέλεσμα να υπονομεύει δραστικά την ποιότητα της ζωής τους.
     Οι διακρίσεις σε κάθε τους έκφανση αποτελούν μια αρνητική όψη της σύγχρονης πραγματικότητας, μιας και αναδεικνύουν την έντονα συμπλεγματική φύση των ανθρώπων και την έμμονη αναζήτησή τους για τα στοιχεία εκείνα που θα τους επιτρέψουν να αισθανθούν καλύτεροι ή ανώτεροι από άλλους συνανθρώπους τους. Με δεδομένη, βέβαια, τη διαπίστωση αυτή, πως οι διακρίσεις λειτουργούν ως μέσο κάλυψης ψυχολογικών ανεπαρκειών των ανθρώπων, θεωρώ πως η ουσιαστική αντιμετώπισή τους είναι μια εξαιρετικά απαιτητική και δυσεπίτευκτη διαδικασία. Θα χρειαζόταν συστηματική προσπάθεια προκειμένου οι νεότερες γενιές τουλάχιστον να ανατραφούν με απόλυτο σεβασμό απέναντι στη διαφορετικότητα και κατά τρόπο τέτοιο, ώστε να μη βρεθούν σε κάποια μειονεκτική θέση που θα τους δημιουργούσε συμπλεγματικό τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς.
     Υπ’ αυτό το πρίσμα, όσο κι αν θεωρούμε αναγκαία και απολύτως επιθυμητή την αντιμετώπιση των διακρίσεων, είναι απίθανο να κατορθώσουμε μια τόσο ριζική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας, ώστε να τις αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά. Μπορούμε, φυσικά, να κάνουμε σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση μέσω της παιδείας, αλλά δεν μπορούμε να αλλάξουμε πλήρως τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων.

Κωνσταντίνος Μάντης