Πανελλήνιες 2012: Αρχαία Θεωρητικής κατεύθυνσης

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ  ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

∆ΕΥΤΕΡΑ 28 ΜΑΪΟΥ 2012

∆ιδαγμένο κείμενο

Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια  (Β3, 1-2/ Β6, 1-4)

Σημεῖον δὲ δεῖ ποιεῖσθαι τῶν ἕξεων τὴν ἐπιγινομένην  ἡδονὴν ἢ λύπην τοῖς ἔργοις· ὁ μὲν γὰρ ἀπεχόμενος  τῶν σωματικῶν ἡδονῶν καὶ  αὐτῷ  τούτῳ χαίρων σώφρων, ὁ δ’ ἀχθόμενος ἀκόλαστος,  καί ὁ μὲν ὑπομένων τὰ δεινὰ καὶ χαίρων  ἢ  μὴ λυπούμενός γε ἀνδρεῖος, ὁ δὲ λυπούμενος δειλός. Περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας ἐστὶν ἡ ἠθικὴ ἀρετή· διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν τὰ φαῦλα  πράττομεν, διὰ δὲ τὴν λύπην τῶν καλῶν ἀπεχόμεθα . ∆ιὸ  δεῖ ἦχθαί πως εὐθὺς ἐκ νέων, ὡς ὁ  Πλάτων φησίν,  ὥστε χαίρειν  τε  καὶ  λυπεῖσθαι οἷς  δεῖ·  ἡ γὰρ ὀρθὴ παιδεία αὕτη ἐστίν.

∆εῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν, ὅτι ἕξις, ἀλλὰ καὶ ποία τις. Ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή, οὗ ἂν ᾖ ἀρετή, αὐτό τε εὖ ἔχον  ἀποτελεῖ καὶ τὸ ἔργο ν αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν, οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ τόν  τε  ὀφθαλμὸν σπουδαῖον ποιεῖ  καὶ  τὸ  ἔργον αὐτοῦ· τῇ γὰρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετῇ εὖ ὁρῶμεν. Ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ  ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν καὶ  ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην καὶ  μεῖναι τοὺς πολεμίους. Εἰ δὴ τοῦτ’ ἐπὶ πάντων οὕτως ἔχει, καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἴη  ἂν ἡ  ἕξις ἀφ’ ἧς ἀγαθὸς  ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἀφ’ ἧς εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει. Πῶς δὲ τοῦτ’  ἔσται , ... ὧδ’ ἔσται φανερόν,  ἐὰν θεωρήσωμεν ποία τίς ἐστιν ἡ φύσις αὐτῆς .

Α 1. Από το παραπάνω  κείμενο  να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του  αποσπάσματος :

« Περὶ ἡδονὰς γὰρ  ...  τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει .»

Μονάδες  10

B.  Να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις :

Β  1. Ποια είναι η σχέση ηθικής αρετής και ηδονής -λύπης και πώς     την εξηγεί ο Αριστοτέλης στο κείμενο που   σας δίνεται ;

Μονάδες  15

Β  2. Ἕξις,  ἀρετή, ἔργον: α) να προσδιορίσετε το περιεχόμενο των όρων (μονάδες 9) και β) να εξηγήσετε τη μεταξύ τους σχέση με βάση  το κείμενο που σας δίνεται (μονάδες 6).

Μονάδες  15

Β  3. Ποια ήταν η σχέση του Αριστοτέλη με τους συναδέλφους του στην Ακαδημία και πώς  αυτή εξηγείται;

Μονάδες  10

Β 4. Να βρείτε στο παραπάνω διδαγμένο κείμενο μία ετυμολογικά  συγγενή λέξη, απλή ή σύνθετη, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής: σχεδόν, αχάριστος, ασήμαντος, ενδεής, πρόφαση, διαμονή, άρτιος, τελεσίδικος, δημαγωγός, καταδρομικό.

Μονάδες  10

Γ . Αδίδακτο κείμενο

Θουκυδίδου Ἱστοριῶν VII, 61

Ἄνδρες στρατιῶται Ἀθηναίων τε καὶ τῶν ἄλλων ξυμμάχων, ὁ μὲν  ἀγὼν ὁ μέλλων ὁμοίως κοινὸς ἅπασιν ἔσται περί τε σωτηρίας  καὶ πατρίδος ἑκάστοις οὐχ ἧσσον ἢ τοῖς πολεμίοις· ἢν γὰρ κρατήσωμεν νῦν ταῖς ναυσίν, ἔστι τῳ τὴν  ὑπάρχουσάν που  οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν. ἀθυμεῖν δὲ  οὐ  χρὴ οὐδὲ  πάσχειν ὅπερ  οἱ  ἀπειρότατοι τῶν  ἀνθρώπων,  οἳ  τοῖς πρώτοις ἀγῶσι σφαλέντες  ἔπει τα διὰ παντὸς τὴν ἐλπίδα τοῦ φόβου ὁμοίαν ταῖς ξυμφοραῖς  ἔχουσιν. ἀλλ’ ὅσοι τε Ἀθηναίων πάρεστε, πολλῶν ἤδη πολέμων ἔμπειροι ὄντες, καὶ ὅσοι τῶν ξυμμάχων, ξυστρατευόμενοι  αἰεί, μνήσθητε  τῶν ἐν τοῖς πολέμοις παραλόγων.

Γ  1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παραπάνω κειμένου.

Μονάδες  20

Γ    2. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον τύπο που ζητείται  για καθεμιά από τις παρακάτω  λέξεις:

ἀγὼν: την αιτιατική πληθυντικού

ναυσίν: την κλητική ενικού

ὅπερ: τη  δοτική πληθυντικού στο θηλυκό γένος

πρώτοις: τον ίδιο τύπο στον συγκριτικό βαθμό

σφαλέντες: τη δοτική πληθυντικού στο ίδιο γένος

κρατήσωμεν: το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής του ενεστώτα στην ίδια φωνή

ἐπιδεῖν: το  απαρέμφατο  του ενεστώτα στην ίδια φωνή

πάσχειν: το  γ΄  ενικό πρόσωπο της οριστικής του μέλλοντα

ἔχουσιν: το  α΄  ενικό πρόσωπο της  ευκτικής του αορίστου β΄ στην ίδια φωνή

μνήσθητε: το γ΄ πληθυντικό  πρόσωπο  της οριστικής του ίδιου χρόνου.

Μονάδες  10

Γ3α. Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω τύπων: στρατιῶται, τῳ, ἀθυμεῖν, τῶν ἀνθρώπων, ταῖς ξυμφοραῖς, τῶν παραλόγων (μονάδες 6).

Γ3β . «ἢν κρατήσωμεν ταῖς ναυσίν, ἔστι τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν  ἐπιδεῖν»: να μεταφέρετε το παραπάνω χωρίο  στον  πλάγιο λόγο (και  με  τους δύο τρόπους) εξαρτώντας το από τη φράση «Ὁ Νικίας εἶπεν» (μονάδες 4) .

Μονάδες  10

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

Α1.

Γιατί η ηθική αρετή συσχετίζεται με τις ευχαριστήσεις και τις δυσαρέσκειες·  γιατί εξαιτίας της ευχαρίστησης κάνουμε τα τιποτένια  πράγματα,  ενώ  εξαιτίας  της δυσαρέσκειας μένουμε μακριά  από τα ωραία πράγματα. Γι’ αυτό πρέπει να έχουμε πάρει από την μικρή ηλικία εκείνη την αγωγή που θα μας κάνει, όπως ο Πλάτωνας ισχυρίζεται, ώστε να ευχαριστιόμαστε και να δυσαρεστούμαστε γι’ αυτά που πρέπει· γιατί αυτή είναι η σωστή παιδεία. Απαιτείται όμως όχι μόνο έτσι να το πούμε, ότι δηλαδή (η αρετή είναι) μια έξη, αλλά και τι λογής  έξη. Πρέπει λοιπόν να λεχθεί ότι κάθε αρετή, όποιου πράγματος είναι αρετή, και το ίδιο το πράγμα το κάνει να φτάσει στην τέλεια κατάστασή του και το έργο του το βοηθά να εκτελέσει με το σωστό τρόπο, όπως για παράδειγμα η αρετή του ματιού κάνει το μάτι αξιόλογο και το έργο  του· διότι χάρη στου ματιού την αρετή βλέπουμε καλά. Όμοια η αρετή του αλόγου κάνει  το άλογο και αξιόλογο και καλό στο να τρέχει και να μεταφέρει τον αναβάτη και να αντιμετωπίσει τους εχθρούς. Αν λοιπόν αυτό για όλα έτσι είναι, και του ανθρώπου η αρετή θα είναι έξη χάρη στην οποία ο άνθρωπος γίνεται καλός και χάρη στην οποία  σωστά θα επιτελεί το  έργο  του.

Β1.

Στο παρατιθέμενο απόσπασμα ο  Αριστοτέλης  αναφέρεται  στο  ασφαλές, κατά  τη γνώμη του, κριτήριο («σημεῖον») με το οποίο μπορεί να διαπιστωθεί το είδος των «ἕξεων» που τείνει να διαμορφώσει και να παγιώσει κάποιος άνθρωπος. Το κριτήριο αυτό είναι το αίσθημα της χαράς («ἡδονὴν») ή της λύπης («λύπην») που νιώθει κανείς κατά την τέλεση μιας πράξης. Για παράδειγμα, αναφέρει ότι κάποιος που απέχει από τις  σωματικές  ηδονές  και  αισθάνεται  χαρά γι’ αυτό  είναι  εγκρατής  («ὁ  μὲν  γὰρ ἀπεχόμενος τῶν σωματικῶν ἡδονῶν καὶ  αὐτῷ τούτῳ χαίρων σώφρων»), ενώ αυτός που λυπάται και δυσφορεί με τη συγκεκριμένη κατάσταση είναι ακόλαστος, ακόμα κι αν την υπομένει  («ὁ δ’ ἀχθόμενος ἀκόλαστος»). Κατά τον ίδιο τρόπο, κάποιος που αντιμετωπίζει  με  χαρά  ή,  έστω,  χωρίς  λύπη  τις  δυσχέρειες  ή  τους  κινδύνους  που συναντά στη ζωή του, είναι ανδρείος  («ὁ  μὲν ὑπομένων τὰ δεινὰ καὶ χαίρων ἢ μὴ λυπούμενος γε ἀνδρεῖος»), ενώ αυτός που στενοχωριέται και φοβάται όταν καλείται να αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις, είναι δειλός, ακόμη κι αν τις αντιμετωπίζει («ὁ δὲ λυπούμενος δειλός»).

Τούτο σημαίνει ότι στον άνθρωπο που έχει κατακτήσει τις ηθικές αρετές και τις έχει καταστήσει σταθερό και μόνιμο γνώρισμα του χαρακτήρα του, υπάρχει αντιστοιχία μεταξύ ενεργειών και  ψυχικών διαθέσεων: η εκδήλωση ηθικά αποδεκτών συμπεριφορών  (αυτοκυριαρχία,  γενναιότητα,  δικαιοσύνη  κ.τ.λ.)  συνοδεύεται από ευάρεστες, θετικές συναισθηματικές διαθέσεις (χαρά, ικανοποίηση, ψυχική ευφορία), ενώ η εκδήλωση  ηθικά απαράδεκτων  και  κατακριτέων (ακολασία,  δειλία, αδικία κ.τ.λ.)  συνοδεύεται από δυσάρεστες, αρνητικές συναισθηματικές διαθέσεις (λύπη, στενοχώρια,  δυσφορία).  Αντίθετα,  στον  άνθρωπο που δεν έχει  κατακτήσει  τις συγκεκριμένες ιδιότητες, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: η τέλεση ηθικά αξιέπαινων πράξεων του προκαλεί δυσάρεστα, αρνητικά συναισθήματα, ενώ η διάπραξη ηθικά απαράδεκτων ενεργειών του προκαλεί ευάρεστα, θετικά συναισθήματα.

Μετά  την  παράθεση  των  παραπάνω  παραδειγμάτων,  ο  Σταγειρίτης  φιλόσοφος, σύμφωνα με την πάγια συνήθειά του, διατυπώνει το γενικό  συμπέρασμα που συνάγεται με βάση αυτά: οι ηθικές αρετές συνδέονται άρρηκτα με τα συναισθήματα της  ηδονής  και  της  λύπης,  με  τις  ευάρεστες  ή  τις  δυσάρεστες  συναισθηματικές διαθέσεις («περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας ἐστὶν ἡ ἠθικὴ ἀρετή»). Γι’ αυτό και η επιδίωξη της ηδονής οδηγεί ένα άτομο στην τέλεση μιας ηθικά επιλήψιμης  πράξης, παρότι γνωρίζει ότι είναι τέτοια, ενώ η επιθυμία αποφυγής της λύπης τον κάνει να απέχει από την εκτέλεση μιας ηθικά αξιέπαινης ενέργειας  («διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν τὰ φαῦλα πράττομεν, διὰ δὲ τὴν λύπην τῶν καλῶν ἀπεχόμεθα»).

Σε αντίθεση με τον νοησιαρχικό Σωκράτη, που συνέδεε τις ηθικές ιδιότητες με τις διανοητικές και μόνο λειτουργίες του ανθρώπου, ο Αριστοτέλης τις συναρτά και με τον συναισθηματικό του κόσμο, τις παρορμήσεις του, τις επιθυμίες του, τον ψυχισμό του. Για τον Σταγειρίτη φιλόσοφο, δεν αρκεί  να  γνωρίζει κανείς τι  είναι σώφρον, ανδρείο ή δίκαιο για να το πράξει, αλλά είναι απαραίτητο και να θέλει, να επιθυμεί να το κάνει. Η σύνδεση αυτή των ηθικών πράξεων με τις ψυχικές  διαθέσεις, του χαρακτήρα ενός ατόμου με τον ψυχισμό   του, έκανε αρκετούς μελετητές να θεωρήσουν τον Αριστοτέλη  ως  θεμελιωτή  και  μακρινό  πρόδρομο  της  σύγχρονης επιστήμης της ψυχολογίας.

Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι η λ. «ἡδονὴ» έχει στη συγκεκριμένη περικοπή («διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν τὰ φαῦλα πράττομεν») αρνητικό σημασιολογικό περιεχόμενο, σε αντίθεση με την  προηγούμενη περίοδο («τὴν ἐπιγινομένην ἡδονήν … τοῖς ἔργοις»), που είχε θετικό. Για τον Αριστοτέλη, οι έμφυτες τάσεις του ανθρώπου, όπως είναι το συναίσθημα της ηδονής ή της λύπης, είναι από μόνες τους ηθικά ουδέτερες. Αποκτούν θετικό ή αρνητικό χαρακτήρα σε συνδυασμό με την πράξη (καλή ή κακή) που αυτές συνοδεύουν.  Έτσι,  «καλή»  είναι  η  ηδονή  που  αισθάνεται  κανείς  όταν  τελεί  μια ενάρετη πράξη, και «κακή» είναι η ηδονή που αισθάνεται όταν διαπράττει μια φαύλη ενέργεια.

Β2. α)

ἕξις: Η λέξη «ἕξις» παράγεται από το θέμα σεχ- του ρ. ἔχω και την παραγωγική κατάληξη -σις, που δηλώνει ενέργεια του υποκειμένου (σέχ-σις, ἕχ-σις, ἕξις). Έτσι, με τον όρο αυτό δηλωνόταν αρχικά η κατοχή, η απόκτηση ενός οποιουδήποτε πράγματος, αλλά και η προσπάθεια που καταβαλλόταν για την απόκτησή του. Στη συνέχεια, η λέξη αυτή μεταβλήθηκε σημασιολογικά και δήλωνε πλέον τη σταθερή και μόνιμη ιδιότητα του  χαρακτήρα ενός ανθρώπου, που απέκτησε μέσω της συστηματικής και μακροχρόνιας άσκησης συγκεκριμένων ενεργειών. Στη νέα ελληνική γλώσσα η λέξη «έξη» δηλώνει τη συνήθεια που αποκτά κανείς μέσα από την επαναληπτική τέλεση συγκεκριμένων πράξεων ή από τη συνεχή επίδραση ενός συγκεκριμένου παράγοντα ή παραγόντων. Κατά συνέπεια, όπως προκύπτει και από την αρχαία αλλά και από τη σύγχρονη σημασία της, η λέξη αυτή αναφέρεται στον χαρακτήρα ενός ανθρώπου, ο οποίος με τη σειρά του διαμορφώνεται σε βάθος χρόνου με την επανάληψη συγκεκριμένων πράξεων, συμπεριφορών και ψυχικών αντιδράσεων.

ἀρετή: Η λέξη «ἀρετὴ» είχε στην αρχαία ελληνική γλώσσα ευρύτερο από ό,τι σήμερα σημασιολογικό περιεχόμενο. Συγκεκριμένα, δήλωνε  γενικά  την  υπεροχή  ή  την ιδιαίτερη  ικανότητα ενός οποιουδήποτε έμβιου ή άβιου όντος, φυσικού ή τεχνητού δημιουργήματος, στην επιτέλεση μιας συγκεκριμένης  δραστηριότητας,  ασχολίας  ή λειτουργίας. Υπ’ αυτή την έννοια, οι αρχαίοι Έλληνες έκαναν λόγο για την «ἀρετὴν» του πολεμιστή (ανδρεία), του δρομέα (ταχύτητα), του τεχνίτη ή του πολίτη, για την «ἀρετὴν» ενός ζώου, ενός δέντρου, ενός εργαλείου ή ενός κτίσματος, όπως και για την «ἀρετὴν» ενός οργάνου ή μέλους του ανθρώπινου σώματος: του ματιού (όραση), του ποδιού (βάδισμα) κ.λπ.

ἔργον: Κοινή είναι η αντίληψη τόσο στον Πλάτωνα όσο και στον Αριστοτέλη ότι κάθε έμβιο ή άβιο ον, φυσικό ή τεχνητό δημιούργημα, αλλά και κάθε μέλος ή όργανο του σώματος είναι προορισμένο από τη φύση ή από τον κατασκευαστή του να επιτελέσει μια συγκεκριμένη  δραστηριότητα ή λειτουργία («ἔργον»), που θα το οδηγήσει στην ολοκλήρωση, στην  τελείωσή του,  στο  αριστοτελικό  «τέλος»  του.  Έτσι,  και  οι  δύο στοχαστές κάνουν συχνά λόγο στις φιλοσοφικές πραγματείες τους για το «ἔργον» του οφθαλμού, του χεριού ή του ποδιού, για το «ἔργον» του ναυπηγού, του κιθαριστή ή του οικοδόμου, αλλά και για το «ἔργον» του αργαλειού, του ίππου ή του ανθρώπου. Όσον αφορά, μάλιστα, τα έμβια όντα, ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι φέρουν μέσα τους, από τη στιγμή της δημιουργίας τους, την «ἀρχὴν κινήσεώς» τους, δηλαδή τη δυνατότητα της σταδιακής εξέλιξής τους, ωσότου φτάσουν, μέσα από την επιτέλεση του  «ἔργου»  τους,  στη  φυσική  ολοκλήρωσή  τους.  Ως «τέλος»  του  ανθρώπου  ο Σταγειρίτης φιλόσοφος ορίζει την ευδαιμονία και ως «ἔργον» του, που τον οδηγεί σε αυτή, θεωρεί την ηθική πράξη, την ορθή συμπεριφορά (γι’ αυτό και «εὐδαίμων» είναι ο ενάρετος άνθρωπος). Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι στην αρχαία ελληνική γλώσσα η ρηματική περίφραση «εὖ πράττω» δήλωνε τόσο την ενάρετη πράξη («εὖ πράττειν») όσο και την ευδαιμονία («εὖ ζῆν»).

β) Ο Αριστοτέλης, στην προσπάθειά του να ορίσει την ηθική αρετή, διαπιστώνει ότι αυτή αποτελεί μια μορφή «ἕξεως». Προκειμένου να καταστήσει  πληρέστερο  τον ορισμό του, διερευνά στη συνέχεια τι είδους «ἕξις» είναι η ηθική αρετή («ποία τις»), ποια  είναι δηλαδή η «ειδοποιός  διαφορά» της  έναντι των «ἕξεων» εκείνων που συνιστούν μορφές φαυλότητας, ηθικής μειονεξίας. Για τον σκοπό αυτό, ο φιλόσοφος εντοπίζει αρχικά τις δύο  βασικές  λειτουργίες που  η  «ἀρετὴ» γενικά  επιτελεί  σε οποιοδήποτε φυσικό ή τεχνητό δημιούργημα.

Έτσι, υποστηρίζει ότι η «ἀρετὴ» οποιουδήποτε φυσικού ή τεχνητού δημιουργήματος:

*  οδηγεί  αυτό  το  ίδιο  στην  ολοκλήρωση,  στην  τελείωσή  του  («αὐτό  τε  εὖ  ἔχον ἀποτελεῖ») και

*  το  καθιστά  ικανό  να  επιτελέσει με  άρτιο τρόπο το «ἔργον», τη δραστηριότητα εκείνη για την οποία η φύση ή ο κατασκευαστής του το έχει προορίσει («καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν»).

Μετά την παράθεση μιας σειράς παραδειγμάτων, μέσω των οποίων επιβεβαιώνει την παραπάνω θέση του, ο Αριστοτέλης οδηγείται στη  διαπίστωση ότι «καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἴη ἂν ἡ ἕξις ἀφ’ ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἀφ’ ἧς εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει», δηλαδή ότι η ανθρώπινη αρετή είναι μία «ἕξις» που και τον ίδιο τον άνθρωπο  τον  καθιστά  «ἀγαθόν»,  ενάρετο,  ηθικά   ολοκληρωμένο,  αλλά  και  του παρέχει τη δυνατότητα να επιτελέσει με επιτυχία το «ἔργον» που η φύση τού έχει αναθέσει (κατάκτηση της ευδαιμονίας).

Β3.

Σχολικό βιβλίο σελ. 141: Είκοσι χρόνια … αν είναι να σωθεί η αλήθεια;

Β4.

σχεδόν: ἕξεων, ἀπεχόμενος, ἀπεχόμεθα, ἕξις, ἕχον, ἕχει

αχάριστος: χαίρων, χαίρειν

ασήμαντος: σημεῖον

ενδεής: δεῖ

πρόφαση: φησίν

διαμονή: ὑπομένων, μεῖναι

άρτιος: ἀρετή

τελεσίδικος: ἀποτελεῖ

δημαγωγός: ἦχθαι

καταδρομικό: δραμεῖν

Γ1.

Άνδρες  στρατιώτες  και  από  την  πλευρά  των  Αθηναίων  και  από  την  πλευρά  των άλλων συμμάχων, ο αγώνας βέβαια που μας προσμένει είναι με τον ίδιο τρόπο κοινός για όλους ανεξαιρέτως, και για τη σωτηρία και για την πατρίδα που ο καθένας έχει, περισσότερο μάλιστα απ’ ότι είναι για τους εχθρούς μας· γιατί αν τώρα νικήσουμε με τα πολεμικά μας πλοία, είναι δυνατό στον καθένα να ξαναδεί την ιδιαίτερη πατρίδα που έχει κάπου. Και δεν πρέπει να χάνετε το θάρρος σας ούτε να παθαίνετε αυτό ακριβώς  το  οποίο  παθαίνουν  οι  πιο  άπειροι  από  τους  ανθρώπους,  οι  οποίοι  όταν χάσουν στις πρώτες μάχες, μετά απ’ αυτό έχουν για πάντα την προσδοκία του φόβου όμοια με τις συμφορές. Αλλά και όσοι  από  τους Αθηναίους βρίσκεστε εδώ, επειδή έχετε την εμπειρία πολλών πολέμων που έχουν διεξαχθεί μέχρι τώρα, και όσοι από τους συμμάχους, επειδή κάθε φορά παίρνετε μέρος μαζί μας  στις εκστρατείες, να θυμηθείτε τα παράδοξα που συμβαίνουν στη διάρκεια των πολέμων.

Γ2.

ἀγών:  τοὺς ἀγῶνας

ναυσίν: ὦ ναῦ

ὅπερ: αἷσπερ

πρώτοις: τοῖς προτέροις

σφαλέντες: τοῖς σφαλεῖσι(ν)

κρατήσωμεν: κράτει

ἐπιδεῖν: ἐφορᾶν

πάσχειν: πείσεται

ἔχουσιν: σχοίην

μνήσθητε: ἐμνήσθησαν

Γ3α.

στρατιῶται: ονοματικός ομοιόπτωτος επιθετικός προσδιορισμός στο ἄνδρες

τῳ: δοτική προσωπική από το απρόσωπο ρήμα ἕστι

ἀθυμεῖν: τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα οὐ χρή

τῶν ἀνθρώπων: γενική διαιρετική ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός στο ἀπειρότατοι

ταῖς ξυμφοραῖς: δοτική αντικειμενική ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός στο ὁμοίαν

τῶν  παραλόγων:  αντικείμενο  στο  ρήμα  μνήσθητε  (ρήμα  μνήμης  συντάσσεται  με γενική)

Γ3β.

Ὁ Νικίας εἶπεν εἰ κρατήσαιεν / κρατήσειαν ταῖς ναυσίν, εἶναι τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν (ειδικό απαρέμφατο).

Ὁ Νικίας εἶπεν εἰ κρατήσαιεν / κρατήσειαν ταῖς ναυσίν, ὅτι εἴη τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν (δευτερεύουσα ειδική πρόταση).

 απαντήσεις φροντιστηρίων "Πουκαμισάς"

sygxrono-karditsa.blogspot.com

Πανελλήνιες 2012: Ιστορία Γενικής Παιδείας

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ

ΚΑΙ ∆΄ ΤΑΞΗΣ  ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ∆Α Β΄)

ΤΕΤΑΡΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2012

ΟΜΑ∆Α ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ  Α1

Να δώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω διεθνών συμφωνιών:

α.  Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878)

β.  Σύμφωνο Μολότοφ − Ρίμπεντροπ (1939)

γ.  Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992)

Μονάδες  15

ΘΕΜΑ  Α2

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας  στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό  ή Λάθος  δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:

α. Ο  Κριμαϊκός Πόλεμος  έληξε με  τη νίκη και τον θρίαμβο της Ρωσίας.

β. Η Θεσσαλία παραχωρήθηκε στην Ελλάδα από την Πύλη (1881) μετά από σύσταση του Συνεδρίου του Βερολίνου (1878).

γ. Η Συνθήκη Ειρήνης, που υπογράφηκε στο Βουκουρέστι την 28^η Ιουλίου / 10^η Αυγούστου 1913, κατακύρωσε την Κρήτη στην Ελλάδα.

δ. Ο  ΟΗΕ ιδρύθηκε αμέσως μετά τη  λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

ε.  Μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Μπολσεβίκους  (Οκτώβριος 1917) ο Λένιν  ευνοούσε την ειρήνη για λόγους εσωτερικούς.

Μονάδες  10

ΘΕΜΑ  Β1

Να παρουσιάσετε τη διαμάχη μεταξύ Υψηλάντη και Φιλικών αφενός και των προκρίτων της Πελοποννήσου αφετέρου, καθώς και τις επιδιώξεις των δύο αυτών παρατάξεων κατά το πρώτο έτος της Ελληνικής Επανάστασης.

Μονάδες  15

ΘΕΜΑ  Β2

Να αναφέρετε τα τεχνολογικά μέσα, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν από τους δύο αντιπάλους συνασπισμούς κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και να προσδιορίσετε τον ρόλο τους στη διεξαγωγή του.

Μονάδες  10

ΟΜΑ∆Α ∆ΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ  Γ1

Αξιοποιώντας τα στοιχεία που περιέχονται στα κείμενα που σας  δίνονται και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να παρουσιάσετε τις κατευθυντήριες γραμμές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής  μετά  τη  Συνθήκη  της Λωζάνης  και την πορεία υλοποίησής τους μέχρι το 1932.

Μονάδες  25

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

[O Βενιζέλος  αναλύει τις κατευθυντήριες γραμμές της εξωτερικής του πολιτικής]

«Η πολιτική αυτή συνίστατο πρώτον εις την αποκατάστασιν σχέσεων με την Μεγάλην Μεσογειακήν  ∆ύναμιν, την γείτονά μας Ιταλίαν, σχέσεων όσον είναι δυνατόν ἐγκαρδίων  και αναλόγων  με εκείνας,  τας οποίας έχει η Ελλάς επί ένα όλον αιώνα με την Γαλλίαν και Αγγλίαν. ∆ευτέρα βάσις της εξωτερικής μας πολιτικής ήτο να εκκαθαρίσωμεν τας διαφοράς μας όχι μόνο με την  Γιουγκοσλαβίαν, εξ αφορμής της Σερβικής ζώνης της Θεσσαλονίκης, αλλά και με την Τουρκίαν και μετά  ταύτην με  την Βουλγαρίαν και την Αλβανίαν, διότι συμφέρον ημών ήτο να φθάσωμεν, αν ήτο δυνατόν, και με αυτά τα κράτη εις μίαν πλήρη εκκαθάρισιν του παρελθόντος  και την ίδρυσιν στενών σχέσεων φιλίας, μολονότι η φιλία μας με τας δύο τελευταίας γειτονικάς χώρας ήρχετο εις δευτέραν μοίραν.  Τρίτη βάσις ήτο η επιμελής αποφυγή  της εξαρτήσεώς μας από οιονδήποτε εκ των συνδυασμών των Μεγάλων ∆υνάμεων· και δη εκείνων, αίτινες εζήτουν να ασκούν επιρροήν εις τα Βαλκάνια, εις τρόπον ώστε, αν θα είχε η ανθρωπότης την δυστυχίαν να ίδη και πάλιν εκρηγνυόμενον ένα μεγάλον πόλεμον, να μη παρασυρθώμεν και ημείς εις αυτόν υποχρεωτικώς ως εκ του συνδέσμου, τον οποίον θα είχομεν με τον ένα των διαμαχομένων».

Κ. Σβολόπουλος, Η Ελληνική εξωτερική πολιτική, 1900 – 1945, Αθήνα,

Βιβλιοπωλείον  της «Εστίας», 41997, σ. 212.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

[ Το ευρωπαϊκό όραμα του Βενιζέλου ]

[…] «Η ελληνική κυβέρνηση χαιρετίζει με τη μεγαλύτερη ικανοποίηση την ιδέα της ενότητας των λαών της Ευρώπης· προκειμένου να διασκεδαστεί κάθε ανησυχία, το  εγχείρημα  οφείλει να αναληφθεί στα  πλαίσια της διεθνούς οργάνωσης  και να σεβαστεί την εθνική κυριαρχία των κρατών· η ευρωπαϊκή ένωση, κάτω από ανάλογες συνθήκες, όχι μόνον δεν θα οδηγήσει στην εξασθένηση αλλά και θα συμβάλει    στην  ενίσχυση «της Ευρώπης των πατρίδων»·  τα ευρωπαϊκά κράτη θα εξασφαλίσουν σημαντικά πλεονεκτήματα  όχι μόνο στον οικονομικό,  αλλά και στον πολιτικό τομέα· η εξέλιξη προς την ομοσπονδιοποίηση οφείλει να επιχειρηθεί με ιδιαίτερη προσοχή και με προϋπόθεση την πίστωση χρόνου».

Κ. Σβολόπουλος, Ελευθέριος Βενιζέλος, ∆ώδεκα Μελετήματα, Αθήνα,

Ελληνικά Γράμματα, 1999, σ. 226-227.

ΘΕΜΑ  ∆ 1

Αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις,  να  αναφερθείτε  στις διαφωνίες και τις ρυθμίσεις των συμμάχων – νικητών του Βʹ Παγκοσμίου Πολέμου από το  1945 ως το 1949 σχετικά  με το μέλλον της Ανατολικής  Ευρώπης (μονάδες 10) και της Γερμανίας (μονάδες 15).

Μονάδες  25

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

[ Εγκαθίδρυση φιλοσοβιετικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη ]

[…]  Σταδιακά,  σε  διαφορετικά χρονικά  σημεία σε  κάθε χώρα της Ανατολικής  Ευρώπης, οι Σοβιετικοί εγκατέστησαν φιλικές προς αυτούς κυβερνήσεις, […] σταθεροποιώντας κομμουνιστικά καθεστώτα: στη Ρουμανία τον Νοέμβριο του 1946, στην Πολωνία τον Ιανουάριο του 1947, στην Ουγγαρία τον Αύγουστο του 1947 […].  Στα τέλη του 1947, μόνον στην Τσεχοσλοβακία (όπου στις ελεύθερες εκλογές του Μαΐου 1946 το κομμουνιστικό κόμμα έλαβε το 38% των ψήφων) εξακολουθούσε να επιβιώνει κυβέρνηση με τη συμμετοχή αστικών πολιτικών δυνάμεων, και εκεί όμως κρίσιμα υπουργεία  και τομείς της διοίκησης (οι ένοπλες  δυνάμεις, οι δυνάμεις  ασφαλείας) ελέγχονταν από τους κομμουνιστές.

Ε. Χατζηβασιλείου,  Εισαγωγή στην ιστορία του μεταπολεμικού κόσμου,  

[Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία 5], Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκη, 9 2008,  σ . 84.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

[ Το συμμαχικό Συμβούλιο Ελέγχου στη Γερμανία ]

[…] Για τη Γερμανία που ακόμα αντιστεκόταν, η απόφαση των τριών ήταν η χωρίς όρους παράδοση. Στην κατεχόμενη Γερμανία κυριαρχία θα ασκούσαν  οι δυνάμεις κατοχής των τριών μεγάλων νικητών με όργανο το Συμβούλιο Ελέγχου. Οι αποφάσεις του συμβουλίου έπρεπε να λειτουργούν με ομοφωνία, διαφορετικά κάθε ζώνη επιρροής θα λειτουργούσε με τις δικές της αποφάσεις. Ο Ρούζβελτ θεώρησε σκόπιμο να ανατεθεί και μια ζώνη επιρροής στους Γάλλους. Ο Στάλιν αντέδρασε στην πρόταση αυτή, διότι δεν ήθελε ακόμα ένα μέλος στο Συμβούλιο Ελέγχου, όμως μπροστά στην επιμονή των δύο άλλων και επειδή είχε εξασφαλίσει τον έλεγχο της Πολωνίας, αποφάσισε να υποχωρήσει.

Θ. Βερέμης,  Εφημ. Η Καθημερινή,  Κυριακή 10 Ιουλίου 2011,  σ. 26. 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΘΕΜΑ Α1

α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878): βλ. σχολ. εγχειρ. σελ. 63,65: «Το 1878… την Ανατολική Θράκη»

β. Σύμφωνο Μολότοφ−Ρίμπεντροπ (1939): βλ. σχολ. εγχειρ. σελ. 113: «Ειδικότερα… της Πολωνίας»

γ. Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992): βλ. σχολ. εγχειρ. σελ.156: «Μετά τη λήξη… κοινού νομίσματος»

ΘΕΜΑ Α2

α. Λάθος

β. Σωστό

γ. Λάθος

δ. Λάθος

ε. Σωστό

ΘΕΜΑ Β1

Βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 30: «Προέκυψε τότε… παρατάξεων», καθώς και σελ. 25-26: «Οι συντηρητικές… ηγεμόνων τους».

ΘΕΜΑ Β2

Βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 79: «Για τη λύση… των εμπολέμων».

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

ΘΕΜΑ Γ1

Η υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης (24 Ιουλίου 1923) και η ανταλλαγή των πληθυσμών που προηγήθηκε με τη σύμβαση της Λωζάνης (30 Ιανουαρίου 1923) έθεσαν οριστικό τέλος στο όραμα της Μεγάλης Ιδέας. Η Ελλάδα είχε αποκτήσει εθνική ομοιογένεια σε μεγάλο βαθμό και έστρεψε πλέον την προσοχή της στην εσωτερική αναδιοργάνωση και στη σύναψη φιλικών σχέσεων με τις γείτονες χώρες. Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε η εξωτερική πολιτική της χώρας, καθώς εδάφη τα οποία διέθεταν ελληνικό πληθυσμό στη συντριπτική πλειοψηφία τους, όπως τα Δωδεκάνησα, η Βόρεια Ήπειρος και η Κύπρος, δεν αποτελούσαν μέρος των ελληνικών διεκδικήσεων. Απώτερος σκοπός αυτής της πολιτικής ήταν η διατήρηση καλών σχέσεων με την Ιταλία και τη Μεγάλη Βρετανία, βλ. σχολ. εγχειρ. σελ. 102 – 103: «Στο διπλωματικό … μέχρι Μεγάλη Βρετανία». Ο στόχος αυτός δεν φάνηκε να γίνεται εφικτός μέχρι το 1928 λόγω της πολιτικής αστάθειας και της οικονομικής δυσπραγίας που μάστιζαν την Ελλάδα. Κατά την τελευταία του, όμως, διακυβέρνηση (1928 – 1932) ο Βενιζέλος έθεσε πρωταρχικό στόχο της εξωτερικής πολιτικής του την αποκατάσταση των σχέσεων της Ελλάδας με την Ιταλία. Γι’ αυτόν τον λόγο προχώρησε στην υπογραφή διμερούς συμφωνίας με την Ιταλία, το Σεπτέμβριο του 1928. Στην ίδια λογική βάση κινήθηκε και η προσπάθεια του Βενιζέλου να αποκαταστήσει τις σχέσεις της Ελλάδας με όμορα κράτη: Γιουγκοσλαβία, Τουρκία, Βουλγαρία, Αλβανία. Υπογράφηκαν μάλιστα διμερείς συμφωνίες τόσο με την Γιουγκοσλαβία (Μάρτιος 1929) όσο και με την Τουρκία (30 Οκτωβρίου 1930), βλ. σχολ. εγχειρ. σελ. 103: «Το γεγονός … Ανατολική Μεσόγειο». Βασική επιδίωξη του Βενιζέλου αποτέλεσε η προσπάθεια αποφυγής της εξάρτησης της χώρας από τις Μεγάλες Δυνάμεις, ώστε σε περίπτωση κήρυξης ενός νέου πολέμου η Ελλάδα να μην είναι υποχρεωμένη να συμμετέχει. Στα πλαίσια της εξωτερικής του πολιτικής του ο Βενιζέλος συμπεριέλαβε την ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης υποστηρίζοντας το πρόδρομο σχέδιο Μπριάν, το οποίο έκανε λόγο για τη δυνατότητα ενότητας των λαών της Ευρώπης βλ. σχολ. εγχειρ. σελ. 103: «Παράλληλα … ενοποίηση». Προϋπόθεση για την υλοποίηση αυτής της ιδέας ήταν ο σεβασμός της εθνικής κυριαρχίας των κρατών από τη διεθνή οργάνωση και η πίστωση χρόνου. Τα οφέλη που συνεπάγεται η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τον Βενιζέλο, για τις χώρες της Ευρωπαϊκής ομοσπονδίας θα ήταν τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά. Η εξωτερική πολιτική του Βενιζέλου μέχρι το 1932 πιστοποιεί την επιδίωξή του να ενισχύσει το διπλωματικό κύρος της χώρας και να δημιουργήσει μία υπολογίσιμη ελληνική δύναμη στα Βαλκάνια και στην Ευρώπη γενικότερα.

ΘΕΜΑ Δ1

Η οριστική συντριβή των δυνάμεων του Άξονα το 1945 έκανε αισθητές τις διαφορές που υπήρχαν στο συμμαχικό στρατόπεδο σχετικά με το μέλλον του κόσμου (βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 142-3: «Ο μεγάλος… της Ευρώπης»), που είχαν, όμως, ήδη διαφανεί πριν τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας, βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 134-5: «Οι τριγμοί… Ψυχρού Πολέμου».

Μετά το 1945 διαφωνίες ανέκυψαν σχετικά με το μέλλον της Ανατολικής Ευρώπης και της Γερμανίας. Ειδικότερα για την Ανατολική Ευρώπη, βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 143: «Στην Ανατολική Ευρώπη… μέχρι το 1947». Αναλυτικότερα, στο παράθεμα Α επιβεβαιώνεται

η εγκαθίδρυση φιλοσοβιετικών κομμουνιστικών καθεστώτων στη Ρουμανία το Νοέμβριο του 1946, στην Πολωνία τον Ιανουάριο του 1947 και στην Ουγγαρία τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Στα τέλη του 1947 το μοναδικό κράτος της περιοχής στο οποίο οι αστικές

πολιτικές δυνάμεις συμμετείχαν στην κυβέρνηση ήταν η Τσεχοσλοβακία. Και εκεί, όμως, το κομουνιστικό κόμμα είχε πολύ ισχυρή παρουσία, καθώς στις εκλογές του Μαΐου 1946 είχε λάβει το 38% των ψήφων και είχε υπό τον έλεγχό του σημαντικά υπουργεία και τομείς της διοίκησης, όπως οι ένοπλες δυνάμεις και οι δυνάμεις ασφαλείας. Οι εξελίξεις αυτές σχετιζόταν άμεσα με το κλίμα ανασφάλειας και ανταγωνισμού μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των Δυτικών Δυνάμεων, βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 143: «Οι Σοβιετικοί… της ηπείρου». Οι σχετικές ανησυχίες Σοβιετικών και Δυτικών καταγράφονται, μάλιστα, και στο παράθεμα Γ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εκπόνηση και εφαρμογή του Σχεδίου Μάρσαλ, βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 144: «Η κύρια αμερικανική... Ανατολικής Ευρώπης».

Στην περίπτωση της Γερμανίας, ήδη πριν από τη λήξη του πολέμου σύμφωνα με το παράθεμα Β, Η.Π.Α., Σοβιετική Ένωση και Μ.Βρετανία είχαν αποφασίσει τη διαίρεση σε αντίστοιχες ζώνες κατοχής – επιρροής που θα ασκούνταν από ένα Συμβούλιο Ελέγχου.

Στην περίπτωση, μάλιστα, που οι αποφάσεις του οργάνου αυτού δεν τύχαιναν ομόφωνης αποδοχής, προβλεπόταν η δυνατότητα εφαρμογής διαφορετικών αποφάσεων για κάθε ζώνη. Στην πορεία οι Δυνάμεις Κατοχής αυξήθηκαν σε τέσσερεις, με την προσθήκη της Γαλλίας, κατόπιν σχετικής πρότασης του Αμερικανού προέδρου Ρούζβελτ. Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, ότι οι αρχικές αντιρρήσεις του Στάλιν σχετικά με τη Γαλλία κάμφθηκαν εξαιτίας της επιμονής των δύο άλλων συμμάχων και της εξασφάλισης του σοβιετικού ελέγχου στην Πολωνία.

Το σχέδιο αυτό εφαρμόστηκε μετά τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας, βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 143: «Μετά το 1945… Ανατολικό Βερολίνο». Οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιώνονται και στο Παράθεμα Γ, όπου η Γερμανία εντοπίζεται ως το επίκεντρο της μεταπολεμικής διένεξης μεταξύ Σοβιετικών και Δυτικών, ειδικά από τις αρχές του 1946 και μετά, όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο αποκλεισμός του Βερολίνου, βλ. σχολ. εγχειρ., σελ. 145: «Παράλληλα… αεροσκάφη». Ως κύριο αίτιο στο παράθεμα καταγράφεται η αμοιβαία καχυποψία. Η ΕΣΣΔ, δεδομένης της καταστροφής που είχε υποστεί στη διάρκεια του πολέμου, φοβόταν ότι οι Η.Π.Α. εκμεταλλευόμενες την στρατιωτική υπεροχή που τους εξασφάλιζαν τα ατομικά όπλα, μπορούσαν να επιτεθούν εναντίον της και να την συντρίψουν. Για αυτό το λόγο, μάλιστα, προχώρησε συστηματικά στη διάλυση των εργοστασίων στη γερμανική ζώνη που έλεγχε προκειμένου αφενός να επιταχύνει με τα υλικά τους τη δική της οικονομική ανόρθωση και αφετέρου να διασφαλίσει την εξασθένιση της Γερμανίας στο μέλλον. Από την άλλη πλευρά, Αμερικανοί και Βρετανοί θεωρούσαν ότι μια εξασθενημένη οικονομικά και πολιτικά Γερμανία δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ανάχωμα σε πιθανή επέκταση του κομμουνισμού στην κεντρική Ευρώπη. Αυτός ο φόβος τους επέβαλε τον τερματισμό της διαδικασίας αποβιομηχανοποίησης και των αντιναζιστικών εκκαθαρίσεων στις δικές τους ζώνες κατοχής. Έτσι στα εδάφη της πρώην ενιαίας Γερμανίας εφαρμόστηκαν δύο εκ διαμέτρου αντίθετες πολιτικές.__