ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Ηθικά Νικομάχεια, b1,4 και b6,1-4

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

 Ἔτι ὅσα μέν φύσει ἡμῖν παραγίνεται, τάς δυνάμεις τούτων πρότερον κομιζόμεθα, ὕστερον δέ τάς ἐνεργείας ἀποδίδομεν (ὅπερ ἐπί τῶν αἰσθήσεων δῆλον ̇ οὐ γάρ ἐκ τοῦ πολλάκις ἰδεῖν ἤ πολλάκις ἀκοῦσαι τάς αἰσθήσεις ἐλάβομεν, ἀλλ’ ἀνάπαλιν ἔχοντες ἐχρησάμεθα, οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν) ̇ τάς δ’ ἀρετάς λαμβάνομεν ἐνεργήσαντες πρότερον, ὥσπερ καί ἐπί τῶν ἄλλων τεχνῶν ̇ ἅ γάρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν, ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν, οἷον οἰκοδομοῦντες οἰκοδόμοι γίνονται καί κιθαρίζοντες κιθαρισταί ̇ οὕτω δή καί τά μέν δίκαια πράττοντες δίκαιοι γινόμεθα, τά δέ σώφρονα σώφρονες, τά δ' ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι.

Δεῖ δέ μή μόνον οὕτως εἰπεῖν, ὅτι ἕξις, ἀλλά καί ποία τις. Ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή, οὗ ἄν ᾖ ἀρετή, αὐτό τε εὖ ἔχον ἀποτελεῖ καί τό ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν, οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετή τόν τε ὀφθαλμόν σπουδαῖον ποιεῖ καί τό ἔργον αὐτοῦ ̇ τῇ γάρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετῇ εὖ ὁρῶμεν.Ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετή ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ καί ἀγαθόν δραμεῖν καί ἐνεγκεῖν τόν ἐπιβάτην καί μεῖναι τούς πολεμίους. Εἰ δή τοῦτ’ ἐπί πάντων οὕτως ἔχει, καί ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετή εἴη ἄν ἡ ἕξις ἀφ’ ἧς ἀγαθός ἄνθρω­πος γίνεται καί ἀφ’ ἧς εὖ τό ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει. Πῶς δέ τοῦτ’ ἔσται,... ὧδ’ ἔσται φανερόν, ἐάν θεωρήσωμεν ποία τίς ἐστιν  ἡ φύσις αὐτῆς.

                                        (Ηθικά Νικομάχεια, b1,4 και b6,1-4)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.Να μεταφράσετε το απόσπασμα : «Ἔτι ὅσα…καί ποία τις.»:                     Μονάδες 10

2.Ποιο ήταν το κύριο έργο του Αριστοτέλη στην Ακαδημία και ποια η σχέση του με τους άλλους ;          Μονάδες 10

3. «τάς δυνάμεις …τάς ἐνεργείας» : α) Ο Αριστοτέλης συχνά χρησιμοποιεί τους όρους «δύναμις» και «ἐνέργεια». Να εξηγήσετε το περιεχόμενο αυτών των εννοιών. Ποια από τις δύο έχει μεγαλύτερη αξία για το Σταγειρίτη φιλόσοφο;                          Μονάδες 6

β) Να δείξετε πώς ο φιλόσοφος χρησιμοποιεί στην επιχειρηματολογία της ενότητας το παραπάνω αντιθετικό ζεύγος.      Μονάδες 6   

4.Με βάση το απόσπασμα «δεῖ…ἀποδώσει» να αναφέρετε την ειδοποιό διαφορά που διαχωρίζει τις αρετές από τις άλλες έξεις σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.      Μονάδες 8

5.Στο πρώτο απόσπασμα ο Αριστοτέλης διακρίνει τα χαρακτηριστικά που έχουμε φύσει με αυτά που αποκτούμε «ἐξ’ ἔθους» ,χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα την όραση «οὐ γάρ ἐκ τοῦ … ἰδεῖν …» .Όταν στο δεύτερο απόσπασμα αναφέρεται στην αρετή του ματιού, πιστεύετε ότι αντιφάσκει; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας . Μονάδες 10

6.α) Να γράψετε μία τουλάχιστον λέξη του κειμένου που να έχει ετυμολογική συγγένεια με τις ακόλουθες λέξεις της νέας ελληνικής: δωρεά, ύποπτος, ανδροπρεπής, σπουδαστής , άφαντος , σχολείο. Μονάδες 6

β) οἰκοδόμοι ,ἀποδίδομεν, ἐπιβάτην, ἀποτελεῖ. Να αναλύσετε τις παραπάνω λέξεις στα συνθετικά τους.                                                                                       Μονάδες 4

                                              

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

  Ἐλθὼν  δὲ  ηὗρον στάσεως τὰ περὶ  Διονύσιον μεστὰ  σύμπαντα · ἤμυνον μὲν οὖν κάθ’ ὅσον ἠδυνάμην, μηνὶ δὲ ἴσως τετάρτῳ Δίωνα Διονύσιος αἰτιώμενος ἐπιβουλεύειν τῇ τυραννίδι, σμικρὸν εἰς πλοῖον ἐμβιβάσας, ἐξέβαλεν ἀτίμως · οἱ δὴ Δίωνος τὸ μετὰ τοῦτο πάντες φίλοι ἐφοβούμεθα  · περὶ δ’ ἐμοῦ  διῆλθε  λόγος τις ἐν Συρακούσαις, ὡς τεθνεὼς εἴην ὑπὸ Διονυσίου  ὡς πάντων τῶν γεγονότων αἴτιος. Ὁ δὲ αἰσθανόμενος πάντας ἡμᾶς οὕτω διατεθέντας, φοβούμενος μὴ μεῖζον ἐκ τῶν φόβων γένοιτό τι, ἐμὲ παρεμυθεῖτό τε καὶ θαρρεῖν διεκελεύετο καὶ ἐδεῖτο πάντως μένειν.

                                             (Πλάτωνος ἐπιστολὴ Ζ, c, 329)

 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Να μεταγραφεί στα νέα ελληνικά το παραπάνω απόσπασμα.                    Μονάδες 20

2.α) διῆλθε, ἐδεῖτο:  να γραφεί το β΄ ενικό υποτακτικής και προστακτικής του  ενεστώτα της ίδιας φωνής. Μονάδες 4

β) σμικρόν, φίλοι: να γραφούν οι αντίστοιχοι τύποι του  υπερθετικού βαθμού. Μονάδες 2

γ) Να γραφεί η γενική και δοτική του άλλου αριθμού των παρακάτω τύπων του κειμένου (η αντωνυμία και το επίθετο στο γένος τους): σύμπαντα, μηνί, τυραννίδι, τι. Μονάδες 4

3.α) ὡς τεθνεὼς εἴην ὑπὸ Διονυσίου : να γραφεί η ίδια φράση στην ενεργητική διάθεση. Μονάδες 2

β) γένοιτο: να σχολιαστεί η πρόταση στην οποία ανήκει το ρήμα    ( είδος, λειτουργία, εκφορά). Μονάδες 4

γ ) Να συνταχθούν  οι παρακάτω λέξεις  του   κειμένου:στάσεως, μηνί, ὑπό Διονυσίου, διατεθέντας. Μονάδες 4

                                                                           

ΛΥΣΕΙΣ:

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ

1.        Ακόμα δε όσες ιδιότητες υπάρχουν σε μας από τη φύση πρώτα παίρνουμε τις δυνατότητες αυτών και ύστερα προχωρούμε στις αντίστοιχες ενέργειες (πράγμα το οποίο είναι φανερό στην περίπτωση των αισθήσεων ^.διότι δεν αποκτήσαμε τις αισθήσεις επειδή είδαμε πολλές φορές ή ακούσαμε πολλές φορές, αλλά αντίθετα έχοντάς τις κάναμε χρήση τους, δεν τις αποκτήσαμε έχοντας κάνει και ξανακάνει χρήση τους) ^. τις αρετές όμως τις αποκτούμε αφού πρώτα τις ασκήσουμε, όπως βέβαια συμβαίνει και στις άλλες τέχνες ^.διότι όσα πρέπει να κάνουμε, αφού τα μάθουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα, όπως για παράδειγμα γίνονται  οικοδόμοι με το να οικοδομούν και κιθαριστές με το να παίζουν κιθάρα ^.με τον ίδιο τρόπο γινόμαστε δίκαιοι κάνοντας δίκαιες πράξεις, σώφρονες με το να επιτελούμε σώφρονα έργα και ανδρείοι με το να κάνουμε ανδραγαθήματα.

    Δεν πρέπει  λοιπόν  μόνο  να  πούμε γενικά ότι (η αρετή είναι)  έξη, αλλά  και τι λογής έξη.                                                                                                                  

                                                                          

2.      ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕΛ 141 «Είκοσι χρόνια … η αλήθεια;»                                      

                                                                                                                                    

3.      α)  Ο όρος «δύναμις» περικλείει τη σημασία του «δυνάμει» και τη σημασία της δραστηριότητας. «Δύναμις» είναι η δυνατότητα που έχει ένα πράγμα ή ένα  ον να γίνει ή να κάνει κάτι.

Ο όρος «ἐνέργεια» είναι η πραγμάτωση της δυνατότητας (δυνάμεως) που έχει ένα πράγμα ή ένα ον, η ικανότητα καταβολής προσπάθειας.

Είναι θεμελιώδης στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη η διάκριση  - συχνά αντιθετική – των ενοιών  «δύναμις» και «ἐνέργεια». Γενικά ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι η δεύτερη έχει μεγαλύτερη αξία από την πρώτη. Αυτό συμβαίνει διότι ό,τι δίνεται από τη φύση είναι έξω από τον έλεγχο του ανθρώπου ^. άρα αυτό που μετράει είναι το να αποκτήσει ο άνθρωπος τη συνήθεια των αρετών, να μετατρέψει δηλαδή κάτι που δεν είναι έμφυτο και υπάρχει δυνάμει σε ενέργεια. Αξίζει να ειπωθεί ότι στο κείμενο  ο Αριστοτέλης συνδέει «τάς δυνάμεις» με το «πρότερον»  και «τάς ἐνεργείας» με το «ὕστερον» εννοώντας ότι «αἱ δυνάμεις» έχουν χρονική μόνο προτεραιότητα έναντι των «ἐνεργειῶν»

β) Το ανιθετικό ζεύγος «δύναμις – ἐνέργεια» ο Αριστοτέλης το χρησιμοποιεί ως ένα ακόμη επιχείρημα για την άποψη του ότι «οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται». Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό ο φιλόσοφος στηρίζεται στον εξής συλλογισμό: α. Σε όσα έχουμε εκ φύσεως η «δύναμις» προηγείται χρονικά και έπεται η «ἐνέργεια» ( «Ἔτι ὅσα … ἀποδίδομεν»). β) Τις αρετές τις αποκτούμε αφού ενεργήσουμε («τάς δ’ … πρότερον»).

  Για την πρώτη προκείμενη  χρησιμοποιεί ως παράδειγμα τις αισθήσεις, τις οποίες βέβαια τις έχουμε ευθύς εξαρχής και τις ενεργοποιούμε στη συνέχεια (« «ὅπερ … ἔσχομεν» )

  Για τη δεύτερη προκείμενη χρησιμοποιεί την αναλογία με τις τέχνες («ὥσπερ … κιθαρισταὶ»). Επιστρατεύεται και πάλι το παράδειγμα  (  του οικοδόμου,του κιθαριστή, και αναλογικά του δίκαιου,του σώφρονα, του ανδρείου ), για να ισχυροποιηθούν τα λεγόμενά του.

   Η επιχειρηματολογία λοιπόν του Αριστοτέλη, δομημένη με τη βοήθεια της αντίθεσης, της αναλογίας και των παραδειγμάτων, οδηγεί αβίαστα στο συμπέρασμά του.

                                                                           

4. Ο Αριστοτέλης στην αρχή του αποσπάσματος έχει ήδη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αρετή έιναι έξη («Δεῖ .. ἕξις») Αφού λοιπόν έχει ορίσει το γένος της αρετής, τώρα πια θέτει το ερώτημα τι είδους  έξη είναι η αρετή, ποια δηλαδή είναι η ειδοποιός διαφορά της («ἀλλὰ καὶ ποία τὶς») – αφού, εφόσον η έξη είναι αποτέλεσμα όμοιων ενεργειών, η ποιότητά της εξαρτάται από την ποιότητα των ενεργειών ^. μπορεί  λοιπόν να είναι αξιόλογη αλλά και ανάξια λόγου. Η απάντηση είναι ότι αρετή κάθε πράγματος είναι εκείνη η έξη που  κάνει αφενός το ίδιο το πράγμα τέλειο και αφετέρου το έργο του αποτελεσματικό, εκτελεσμένο με τον σωστό τρόπο («Ῥητέον … ἀποδίδωσιν»). Η αριστοτελική αρετή έχει εδώ ευρύ περιεχόμενο και μπορεί να αποδίδεται ακόμα και σε ζώα ή πράγματα. Η τεκμηρίωση της θέσης του στηρίζεται και εδώ σε δύο παραδείγματα – αρετή ματιού και ίππου- («οἷον…πολεμίους»).

Παρομοίως ορίζεται και η ανθρώπινη αρετή: είναι η έξη εκείνη που κάνει τον άνθρωπο καλό  και τον βοηθά να εκτελέσει σωστά το έργο για το οποίο είναι προορισμένος (« καὶ ἡ τοῦ  ἀνθρώπου … ἀποδώσει»).

Χαρακτηριστική  είναι η επανάληψη του επιρρήματος  «εὖ» και του επiθέτου «ἀγαθὸς» στο απόσπασμα, αφού τονίζει τα δύο κύρια στοιχεία της αρετής: τις συνέπειές της στο υποκείμενό της και στο έργο του.

                                                                                     

5. Στο πρώτο απόσπασμα ο φιλόσοφος, προκειμένου να επιχειρητολογήσει υπέρ του ότι οι ηθικές αρετές δεν υπάρχουν εκ φύσεως αλλά είναι αποτέλεσμα των ενεργειών μας, αναφέρει πως  σε ό,τι έχουμε από τη φύση μας πρώτα παίρνουμε τις δυνατότητες αυτών και ύστερα ενεργούμε («ἔτι ὅσα … ἀποδίδομεν»). Ως παράδειγμα για τη θέση του αυτή αναφέρει  τις αισθήσεις  και μάλιστα την όραση και την ακοή («οὐ γὰρ … ἐλάβομεν»). Στο σημείο αυτό προσεγγίζει την έννοια «αρετή» με το ηθικό της περιεχόμενο και αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο αποκτώνται οι αισθήσεις («ἀλλ΄ ἀνάπαλιν … ἔσχομεν») για να καταδείξει την αντίθεση μεταξύ των δυνάμεων και των ενεργειών.

Στο δεύτερο απόσπασμα, προσεγγίζοντας τον ορισμό της αρετής και εστιάζοντας στην ειδοποιό διαφορά της έξης που είναι αρετή, δίνει ευρύ περιεχόμενο στον όρο, αφού η αρετή μπορεί να αποδίδεται ακόμα και σε ζώα ή πράγματα. Τα παραδείγματα και εδώ ενισχύουν το συλλογισμό του, και η αρετή του ματιού είναι ένα από αυτά. Είναι όμως προφανές ότι εδώ ο φιλόσοφος αναφέρεται στην οξύτητα της όρασης, στη θετική δηλαδή ικανότητα του οφθαλμού και όχι απλώς στην απόκτηση της αίσθησης. Συνεπώς αντίφαση δεν υπάρχει.

                                                                      

6. Α) 

δωρεά: ἀποδίδομεν (άλλες: ἀποδίδωσιν, ἀποδώσει)

ύποπτος: ἰδεῖν ( άλλες: ὀφθαλμόν,ὀφθαλμοῦ,ὁρῶμεν)

ανδροπρεπής: ἀνδρεία (άλλη: ἀνδρεῖοι)

σπουδαστής: σπουδαῖον

άφαντος:φανερόν

σχολείο:ἔχοντες (άλλες: ἔσχομεν,ἕξις, ἔχον, ἔχει)

 Β)

 οἰκοδόμοι:  οἶκος + δομέω-ῶ

ἀποδίδομεν: ἀπὸ + δίδωμι

ἐπιβάτην: ἐπὶ + βαίνω

ἀποτελεῖ: ἀπὸ + τελέω -ῶ

                                                         

ΑΔΙΔΑΚΤΟ

1. Όταν ήλθα λοιπόν, βρήκα σε μεγάλη πολιτική αναταραχή όλα όσα αφορούσαν  το Διονύσιο ^. βοηθούσα λοιπόν όσο μπορούσα, τον τέταρτο όμως ίσως μήνα ο Διονύσιος εξόρισε το Δίωνα με ατιμωτικό τρόπο, αφού τον επιβίβασε σε μικρό πλοίο, κατηγορώντας τον ότι επιβουλεύεται την τυραννίδα ^. όλοι οι φίλοι βέβαια του Δίωνα φοβόμασταν τα μετά απ΄αυτό (:τα επακόλουθα) ^. για εμένα δε, διαδόθηκε κάποια φήμη στις Συρακούσες ότι τάχα είχα θανατωθεί από το Διονύσιο, ως υπαίτιος όλων όσων είχαν γίνει. Αυτός όμως, επειδή αντιλαμβανόταν ότι όλοι μας βρισκόμασταν σε τέτοια κατάσταση, επειδή φοβόταν μήπως συμβεί κάτι μεγαλύτερο εξαιτίας των φόβων μας, και με καθησύχαζε και με συμβούλευε να έχω θάρρος και με παρακαλούσε με κάθε τρόπο να παραμείνω.

2. α) Υποτ.: διίῃς, δέῃ

           Προστ: δίιθι, δέου

    β) σμικρόν:  σμικρότατον

                  ἥκιστα (επίρρημα)

                  ἐλάχιστον

    φίλοι:     φιλαίτατοι

                 φίλτατοι

γ) Γεν.: σύμπαντος -  μηνῶν  - τυραννίδων - τινῶν

   Δοτ.: σύμπαντι   - μησί(ν)  - τυραννίσι(ν) - τισί(ν)

3.α) ὡς Διονύσιος ἀπεκτονώς εἲη ἐμέ.

β) μή…τι: δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση, που λειτουργεί ως αντικείμενο στη μετοχή «φοβούμενος». Εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου ( γένοιτο) διότι ο ρηματικός τύπος εξάρτησης (φοβούμενος) είναι ιστορικού χρόνου (αφού εξαρτάται από τα ρήματα ιστορικού χρόνου «παρεμυθεῑτο», «διεκελεύετο», «ἐδεῑτο») και διότι εκφράζει φόβο στο παρελθόν κατά τη γνώμη του υποκειμένου.

γ) στάσεως: γενική αντικειμενική ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός στο «μεστά».

μηνί: δοτική ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα «ἐξέβαλεν».

ὑπό Διονυσίου: εμπρόθετη γενική ως επιρρηματικός προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου στο ρήμα «τεθνεώς εἲην».

διατεθέντας: κατηγορηματική μετοχή που αναφέρεται στο «ἡμᾶς», αντικείμενο της μετοχής «αἰσθανόμενος», από την οποία και εξαρτάται.

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Πηγή ιστορίας κατεύθυνσης: Τα προγράμματα και οι αντιλήψεις του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη για την οργάνωση και τη λειτουργία του κράτους

Αντλώντας στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφέρετε τα προγράμματα και τις αντιλήψεις του Χαρίλαου Τρικούπη και του Θεόδωρου Δηλιγιάννη για την οργάνωση και τη λειτουργία του κράτους.

Μονάδες 25

Κείμενα

α. Η αντίθεση ανάμεσα σ' αυτούς τους δύο πολιτικούς δεν μπορούσε να γίνει με­γαλύτερη. Ο Τρικούπης ήταν ένας δυτικόφιλος μεταρρυθμιστής, ανυπόμονος να στερεώσει και να αναπτύξει την Ελλάδα οικονομικά και πολιτικά, πριν ε­μπλακεί σε ιρρεδεντιστικές* (ιρρεδεντισμός = αλυτρωτισμός) περιπέτειες. Ο Δηλιγιάννης όμως, απόγονος μιας εξέχουσας οικογένειας της Πελοποννήσου ήταν ένας αποφασισμένος υπο­στηρικτής της «Μεγάλης Ιδέας».

 Richard Clogg, «Σύντομη Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας»,

σελ. 136, εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 1999.

β. Το πρόγραμμα του κ. Δηλιγιάννη, ως εξηγγέλθη εις την Βουλήν, δύναται να συνοψισθή εις ολίγας λέξεις. Θα προσπαθήση, ειρωνεύοντο οι αντίπαλοι του, ο άνθρωπος να καταστρέψη εν διαστήματι ολίγων μηνών ό,τι ανιδρύθη διά τόσων κόπων εν διαστήματι μιας τριετίας, και να διαγράψη εκ του βίου της Ελ­λάδος μίαν όλην νομοθετικήν περίοδον, την γονιμωτάτην. [...] Είναι γεγονός ό­τι ο Δηλιγιάννης, ασχολούμενος με καθαρώς μικροκομματικά ζητήματα, ήτο πάντοτε ικανός να ζημιώση το γενικώτερον συμφέρον. [...] Ο Θ. Δηλιγιάννης απέβλεπεν εις την πολιτικήν περισυλλογής. Φαίνεται δε ότι μεταξύ των οικο­νομιών τας οποίας απεφάσισεν ήτο και ο περιορισμός κονδυλίων εξυπηρετού­ντων κατ' εξοχήν εθνικούς σκοπούς.

Σπ. Β. Μαρκεζίνη, «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»,

τεύχος 5, σελ. 102, «Πάπυρος Πρεςς Ε.Π.Ε.», Αθήνα 1966.

Απάντηση:

Σχετικά με το πρόγραμμα και τις αντιλήψεις του Χαρίλαου Τρικούπη και του Θεόδω­ρου Δηλιγιάννη για την οργάνωση και τη λειτουργία του κράτους στο σχολικό βιβλίο αναφέρεται:

Το διάστημα μεταξύ του 1875 και του 1880 αποτελεί μεταβατική περίοδο. Στις εκλο­γές του 1875 και του 1879 κανένα κόμμα δεν κέρδισε την κοινοβουλευτική πλειοψη­φία. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1884, τα δύο μεγάλα κόμματα, του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη, έλεγχαν το 92,2% των εδρών στο Κοινοβούλιο. Το κοινοβουλευτικό σύστημα και ο δικομματισμός θεμελιώθηκαν. Το τρικουπικό κόμμα ήδη από το 1975 παρουσίασε ένα συστηματικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της χώρας, αρκετά κοντά στις αντιλήψεις του Κουμουνδούρου, το οποίο προέβλεπε:

►   συγκρότηση κράτους δικαίου

►   εξορθολογισμό της διοίκησης, κυρίως με τον καθορισμό των προσόντων των δημο­σίων υπαλλήλων, ώστε να περιοριστεί η ευνοιοκρατία,

►   ανάπτυξη της οικονομίας και κυρίως ενίσχυση της γεωργίας,

►   βελτίωση της άμυνας και της υποδομής, κατά κύριο λόγο του συγκοινωνιακού δι­κτύου της χώρας.

Για την υλοποίηση του προγράμματος έγιναν οι εξής προσπάθειες:

1. οργανωτικές μεταβολές και βελτίωση των οικονομικών του κράτους, με την αύξηση των φόρων και τη σύναψη δανείων και
2. παροχή κινήτρων στην ιδιωτική πρωτοβουλία για επενδύσεις.

Οι τρικουπικοί ακολούθησαν με συνέπεια αυτό το πρόγραμμα, το οποίο όμως είχε ως αποτέλεσμα την εξάντληση των φορολογουμένων και την υπερβολική επιβάρυνση του προϋπολογισμού. Το 1893 το κράτος κήρυξε πτώχευση.

Μέχρι τη δεκαετία του 1870 το κράτος αποτελούσε τον κύριο εργοδότη, που εξασφά­λιζε θέσεις εργασίας στο δημόσιο και δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης, εφόσον στους ανώτατους λειτουργούς του εξασφάλιζε εισόδημα που σχεδόν ξεπερνούσε το εισό­δημα όλων των άλλων μελών της κοινωνίας. Μεγάλος αριθμός ανθρώπων απευθύ­νονταν στο κράτος για την κατοχή μιας θέσης στο δημόσιο. Με τις νέες συνθήκες που προέκυψαν από τον εκχρηματισμό της οικονομίας δημιουργήθηκαν κοινωνικά στρώ­ματα τα οποία δεν ζητούσαν διορισμό αλλά τη λήψη μέτρων που θα ευνοούσαν την προώθηση των συμφερόντων τους. Φορέας των αιτημάτων αυτών ήταν ο Χαρίλαος Τρικούπης.

Οι αντίθετοι με την πολιτική του Τρικούπη βουλευτές συσπειρώθηκαν γύρω από το θ. Δηλιγιάννη, ο οποίος σε μεγάλο βαθμό εξέφραζε πολιτικές απόψεις αντίθετες από εκείνες του Χ. Τρικούπη. Ο Δηλιγιάννης δεν αποδεχόταν το χωρισμό των εξουσιών και στόχευε στη συγκέντρωση και τον έλεγχο τους από το κόμμα. Ο Τρικούπης θεω­ρούσε το κράτος ως μοχλό της οικονομικής ανάπτυξης και επεδίωκε τον εκσυγχρονι­σμό με κάθε κόστος, ενώ ο Δηλιγιάννης προέβαλλε το αίτημα της κοινωνικής δικαιο­σύνης, με τη μείωση των φόρων και την παροχή ευκαιριών στους προστατευόμενους του για κατάληψη δημοσίων θέσεων. Στα εδάφη της Θεσσαλίας, στα οποία κυριαρ­χούσε η μεγάλη ιδιοκτησία, οι τρικουπικοί υποστήριζαν τους μεγαλογαιοκτήμονες, ενώ οι δηλιγιαννικοί προσπάθησαν, χωρίς τελικά να το κατορθώσουν, να χορηγή­σουν γη στους αγρότες και έλαβαν κάποια μέτρα για τη βελτίωση της θέσης τους. Ο Δηλιγιάννης επέκρινε το κοινωνικό κόστος του εκσυγχρονισμού και υποστήριξε ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης. Το κόμμα του απεχθανόταν το τυχοδιωκτικό χρημα­τιστικό κεφάλαιο και υποστήριζε μια αργή οικονομική ανάπτυξη που βασιζόταν σε παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες.

Όσον αφορά τα κείμενα των πηγών, πρέπει να ληφθούν υπόψη και να σχολιαστούν τα εξής:

Το πρώτο κείμενο αναφέρεται στην άμεση αντίθεση των δύο πολιτικών στο θέμα του εκσυγχρονισμού της χώρας και συνακόλουθα της «Μεγάλης Ιδέας». Η διαφορετική στάση Τρικούπη και Δηλιγιάννη εξηγείται και με άξονα την κοινωνική τους καταγωγή, θέση και προσλαμβάνουσες παραστάσεις. Ο Τρικούπης που έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του στο εξωτερικό (Λονδίνο) χαρακτηρίζεται δυτικόφιλος, έκφραση που ισοδυ­ναμεί με το εκσυγχρονιστής - μεταρρυθμιστής - καινοτόμος. Χωρίς να απορρίπτει την επιδίωξη της «Μεγάλης Ιδέας», θεωρεί απαραίτητη και συνάμα ρεαλιστική προϋ­πόθεση την οικονομική και πολιτική ανάπτυξη της χώρας. Αντίθετα, ο Δηλιγιάννης, καταγόμενος από επιφανή οικογένεια της Πελοποννήσου, έχει το πολιτικό σύνδρομο του παλαιοκομματισμού και με δημοκοπική διάθεση βασίζεται πολιτικά στην εκμετάλ­λευση της ευαισθησίας του ελληνικού λαού για την «Μεγάλη Ιδέα» και την απελευθέ­ρωση των αλυτρώτων, χωρίς όμως αντιλαμβάνεται ότι αυτή η εξωτερική πολιτική πρέπει αναγκαστικά να στηρίζεται σε κράτος ισχυρό πολιτικά και εύρωστο οικονομι­κά.

Το δεύτερο παράθεμα αναφέρεται, προφανώς, στο πολιτικό κλίμα και την ατμόσφαι­ρα, η οποία δημιουργήθηκε μετά από μια εκλογική επικράτηση του δηλιγιαννικού κόμματος. Η αναγγελία των προγραμματικών δηλώσεων του νέου πρωθυπουργού στη Βουλή προκάλεσε την οργή και την θυμηδία των πολιτικών του αντιπάλων. Τα επικριτικά τους σχόλια αναφέρονται στην τάση που είχε ο Δηλιγιάννης να προβάλλει, με χαρακτηριστική επιπολαιότητα και κυνισμό, ως αρχές του και επιδιώξεις του τα α­ντίθετα από εκείνα, που προωθούσε η αντίπαλη πολιτική παράταξη του Τρικούπη. Ειδικότερα στο κείμενο αναφέρονται οι προθέσεις του Δηλιγιάννη να «καταστρέψη εν διαστήματι ολίγων μηνών ό,τι ανιδρύθη δια τόσων κόπων εν διαστήματι μιας τετραετί­ας».

Προφανώς γίνεται λόγος για την αναστολή και παραπομπή ad calendas του συνόλου του εκσυγχρονιστικού προγράμματος του Τρικούπη. Η αντιπολίτευση, επιπλέον, δια­μαρτύρεται για τη βούληση του δηλιγιαννικού κόμματος να αναιρέσει το νομοθετικό έργο της προηγούμενης Βουλής. Πιθανότατα πρόκειται για την υπόσχεση του Δηλι­γιάννη να καταργήσει τους νόμους του Τρικούπη, που καθόριζαν τον εξορθολογισμό της διοίκησης και εξάλειφαν το νοσηρό φαινόμενο της ευνοιοκρατίας, την οποία ο Δη­λιγιάννης είχε ως βασικό πολιτικό του σύνθημα με την παροχή ευκαιριών στους προ­στατευόμενους του για την κατάληψη δημοσίων θέσεων. Αυτή η μικροπολιτική του Δηλιγιάννη καταδικάζεται στο κείμενο και καταγγέλλεται ως παράγοντας που ζημιώνει το δημόσιο συμφέρον, καθώς προάγει και εξυπηρετεί μόνο τις κομματικές σκοπιμό­τητες και επιδιώξεις.

Αυτή η «πολιτική της περισυλλογής», δηλαδή η συντηρητική - ανατολίζουσα - οικο­νομική του πολιτική έθιγε σαφώς τον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας, την καθήλωνε σε ανατολικά πρότυπα υπο - ανάπτυξης και αναιρούσε ατυχώς για τον υπερασπιστή της «Μεγάλης Ιδέας» τις βασικές προϋποθέσεις για την επίτευξη της. Η κατάργηση και θυσία των δαπανών για τη βελτίωση της άμυνας και της υποδομής που εξυπηρε­τούσαν «κατ' εξοχήν εθνικούς σκοπούς» στο βωμό της ευνοιοκρατίας και της υπέρ των ημετέρων παροχολογίας, αποτελεί μείζον πολιτικό ολίσθημα του Δηλιγιάννη, κα­θώς υπέσκαπτε τις θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις στον πολιτικό βίο και την οικονομία, που επιχειρούσε κατά την προηγούμενη τριετία ο κορυφαίος εκσυγχρονιστής πολιτι­κός του 19ου αιώνα, Χαρίλαος Τρικούπης. [Πρέπει, λοιπόν, να επισημανθεί η φαινο­μενική αντινομία που υπάρχει ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη πηγή, καθώς η μεν πρώτη αναφέρεται στην προώθηση της «Μεγάλης Ιδέας» από τον Δηλιγιάννη, ενώ η δεύτερη καταγράφει τις πρακτικές του Δηλιγιάννη, που αναιρούσαν κατ' ουσίαν την πολιτική του μεγαλοϊδεατισμού, δηλ. την διακοπή των εξοπλισμών που θα μπο­ρούσαν να επιφέρουν την πραγμάτωση της Μεγάλης Ελλάδας. Αυτή η αντινομία εξη­γείται από τη φιλολαϊκή και δημαγωγική πολιτική του Δηλιγιάννη που πρόσφερε στον λαό το κίβδηλο και ανερμάτιστο όραμα μιας Μεγάλης Ιδέας, χωρίς όμως να καταβάλλει ουσιαστική προσπάθεια ή να διαθέτει πρόγραμμα και να ενδιαφέρεται συστη­ματικά για την επιτυχία της].

Το θέμα δόθηκε στις πανελλαδικές του 2005

Μ.Σαχτούρη, Ο Ελεγκτής, ερμηνευτική προσέγγιση

Μ.Σαχτούρη, Ο Ελεγκτής, ερμηνευτική προσέγγιση

Η συλλογή « Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο»

( 1958)

Η λέξη « φάσματα»- σύμφωνα με το Μαρωνίτη, σημαίνει τα είδωλα,  τα φαντάσματα, ή τους ιριδισμούς των χρωμάτων.

     Μιλάμε λοιπόν για τα φαντάσματα της τραγικής πραγματικότητας της μετεμφυλιακής Ελλάδας,  και αν δούμε τη λέξη με την κυριολεκτική της σημασία ( φάσμα = αυτό που φαίνεται, ή η ανάλυση και η χρωματική διασπορά του φωτός) σημαίνει την απεικόνιση με εικόνα ποιητική του εφιαλτικού ειδώλου της πραγματικότητας που ζει ο ποιητής και ο τόπος του · ο ποιητής φεύγει από αυτήν την φρικιώδη , αντιποιητική πραγματικότητα που βιώνει  ( από την οποία άλλωστε απουσιάζει κάθε χαρά, η χαρά βρίσκεται « στον άλλο δρόμο» , όπως υποδηλώνει ο δεύτερο μισό του τίτλου της συλλογής και μέσω της ποίησής του ) μέσω της ποίησής του. Η χαρά, η πραγματική ζωή των υψηλών ιδανικών δεν βρίσκεται στα «φάσματα» , στους εφιάλτες αλλά βρίσκεται  σε άλλη πραγματικότητα, σε άλλον « ουρανό», που πιθανότατα είναι η ποίηση και τα οράματά της για ένα καλύτερο αύριο· ο χώρος που τεκταίνονται τα δρώμενα είναι ο «άλλος δρόμος» ( χαρακτηριστικό της ποίησης του Σαχτούρη η διάσταση του διπλού, η ύπαρξη δυο πραγματικοτήτων).

    Οι εικόνες του δεν είναι  μόνο βιώματα ή φαντασίες ( φάσματα – είδωλα) αλλά «κοιτούν»  σ΄αυτήν την άλλη πλευρά, στον «άλλο δρόμο», που καλείται να διατηρήσει ζωντανές τις ηθικές αξίες και να προστρέξει σε μια ανώτερη ζωή. Η ποίηση  δίνει την ευκαιρία να  νιώσει και εκφράσει ο δημιουργός- και ο αναγνώστης θα λέγαμε – τους συλλογικούς και αιώνιους πόθους του ανθρώπου, προσπερνώντας την κατακρεουργημένη ανθρωπότητα.

Ο τίτλος του ποιήματος

Ο τίτλος του ποιήματος ορίζει το χώρο του, ώστε ο αναγνώστης να προετοιμαστεί για την είσοδό του στο μαγικό κόσμο της ποίησης. Ορίζει  συνάμα και το χρέος του ποιητή, που είναι η αποκατάσταση της επικοινωνίας των ανθρώπων με τον « ουρανό» , το χώρο  όπου διαφυλάσσονται οι αξίες, τα πνευματικά αγαθά. Ο ποιητής ως ελεγκτής των αστεριών, διαμεσολαβεί μεταξύ ουρανού και γης , προσπαθώντας να βοηθήσει στο να φτάσει το φως των αστεριών στη γη, το φως της ελπίδας για έναν ομορφότερο και δικαιότερο κόσμο στη σκληρή και απάνθρωπη γήινη πραγματικότητα. Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως ο τίτλος συνδέεται άμεσα και συμβολικά  με το περιεχόμενο του ποιήματος αναφερόμενος στη συνειδητή αποστολή του ποιητή να διατηρήσει ζωντανή την αντίσταση στο ηθικό σκοτάδι .

  Ο τίτλος του ποιήματος απαρτίζεται , κατά τη σαχτουρική συνήθεια, από ένα έναρθρο προσηγορικό ουσιαστικό Η λεκτική εκφορά του , λοιπόν, (  με το οριστικό άρθρο που συνοδεύει το ουσιαστικό , το οποίο δηλώνει το υποκείμενο κάποιας ενέργειας- του ρόλου του ποιητή  ) μας επιβάλλει να δεχτούμε : α) μιαν υποχρεωτικότητα και β) την αυστηρά καθορισμένη ιδιότητα του ποιητικού υποκειμένου, που έχει μια πολύ ξεκάθαρη αποστολή.

Ο χώρος του ποιήματος

ο χώρος του ποιήματος καλύπτει δύο επίπεδα: το γήινο επίπεδο και την ουράνια περιοχή .Το ποιητικό υποκείμενο βρίσκεται στη γη, η οποία στο ποίημα δεν περιγράφεται καθόλου, αλλά υποδηλώνεται κατερειπωμένη · διακειμενικά όμως αντιλαμβανόμαστε πως έχει υποστεί αυτήν την κατερήμωση  με τους σφαγιασμούς και τις απάνθρωπες ενέργειες  που χαρακτηρίζουν την εποχή που ζει ο ποιητής, αυτή των μετεμφυλιακών χρόνων · από δω θα ξεκινήσει ο ποιητής για να πραγματώσει το έργο του , « να ελέγξει τ΄αστέρια».

   Από την άλλη πλευρά υπάρχει  ο χώρος του ουρανού, ένας υπεργήινος χώρος, που αποτελεί το στόχο του ποιητή, αλλά έχει υποστεί και αυτός καίρια πλήγματα.

Η βασικότερη τεχνική που χρησιμοποιεί ο Σαχτούρης είναι η τεχνική της σμίκρυνσης · σύμφωνα μ΄αυτή το σαχτουρικό σύμπαν – και ο ουρανός- έχει σμικρυνθεί και γίνεται ορατός με τις διαστάσεις ενός μπαξέ : «Ένας μπαξές γεμάτος αίμα ειν'ο ουρανός μου και λίγο χιόνι». Ο χώρος  της αθωότητας και της αγνότητας προς τον οποίο τείνει ο ποιητής σμικρύνεται, καταλαμβάνει τη διάσταση ενός μπαξέ, ενός εφιαλτικού κήπου που είναι αιματοβαμμένος από τους σφαγιασμούς της σκοτεινής και απάνθρωπης εποχής. Ο Γ. Θέμελης  έχει χαρακτηρίσει τον κήπο του Σαχτούρη  ως « το πιο τρομακτικό και μαζί αποκαλυπτικό όραμα κόσμου του ποιητή»

Ο ουρανός

εκπροσωπεί το χώρο των ιδεών του ποιητή, το χώρο της αγνότητας και της αθωότητας που αναζητά, τον πνευματικό χώρο  στον οποίο κινείται  ο ποιητής · εκπροσωπεί το χώρο που στρέφεται ο άνθρωπος, για να ανασάνει, να προσευχηθεί, να αναζητήσει βοήθεια, άρα συμβολίζει και την ελπίδα, το ιδανικό, τη λύτρωση · αν η γη μας παραπέμπει σε μια αντιπνευματική και απάνθρωπη πραγματικότητα, ο ουρανός αντιθετικά και συμβολικά   αντιπροσωπεύει τη φυγή από αυτήν, την απόδραση στο χώρο της Ομορφιάς. Δεν πρόκειται μόνο για το ατομικό όραμα του Σαχτούρη, αλλά πρόκειται για ένα συλλογικό όραμα, έναν συλλογικό πόθο: αυτόν της ανάγκης για έναν φωτεινότερο κόσμο.

Χρέος του ποιητή είναι να ξεπεράσει τις δυσχέρειες, το κακό που ταλανίζει τον κόσμο,    για  να πετάξει προς τον ουρανό, - το χώρο του καλού και του αγαθού- αλλά  και να βοηθήσει τους άλλους ανθρώπους να βρουν αυτό τον δρόμο. Ο ρημαγμένος κόσμος, ρημαγμένος από την έκπτωση των ηθών και την αλλοτριότητα  των πραγμάτων,  επιβάλλει στον ποιητή να επωμιστεί το χρέος του ως πνευματικός ταγός και να αναλάβει καθοδηγητικό ρόλο.

«έσφιξα τα σκοινιά μου
πρέπει και πάλι να ελέγξω
τ' αστέρια
εγώ
κληρονόμος πουλιών
πρέπει
έστω και με σπασμένα φτερά
να πετάω.»

Οι τρεις ιδεοπλαστικές εικόνες του ποιήματος

Α)  Ένας μπαξές γεμάτος αίμα
       είν' ο ουρανός
       και λίγο χιόνι

Ο ουρανός, σαν σύμβολο  των πνευματικών αξιών και της ελπίδας , όπως είπαμε πριν, έχει υπονομευτεί από τη γήινη αθλιότητα, έχει αμαυρωθεί από την ηθική σήψη της πραγματικότητας ( Κατοχή , Εμφύλιος, μετεμφυλικές αντιπαλότητες, βία, θάνατος ).Ο ουρανός , σ΄αυτή την εικόνα, έχει και στοιχεία γήινα, έχει αίμα, το αίμα των αδικοσκοτωμένων Ελλήνων · ο Σαχτούρης ανακαλεί μνήμες από τις προαναφερθείσες τραγικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας · το αίμα των Ελλήνων που χάθηκαν στην Κατοχή, στον Εμφύλιο ή  μετά, βάφει με κόκκινο χρώμα τον χώρο της αθωότητας. Επιλέγεται η λέξη « μπαξές», μια λέξη οικεία στην καθημερινή ανθρώπινη εμπειρία,  που αποκτά αμέσως τρομακτική και εφιαλτική διάσταση ώστε να δηλωθούν  με καθαρότητα  οι δύο διαστάσεις που δίνει πάντα ο Σαχτούρης στο ποιητικό του σύμπαν :το φρικιαστικό χαρτογραφείται την ίδια στιγμή που αρθρώνεται το φανταστικό . Ο μπαξές / ουρανός , που θα ήταν αναμενόμενο να είναι γεμάτος λουλούδια, έχει το χρώμα των τραυματικών εμπειριών της εποχής του ποιητή, το κόκκινο του αίματος, αλλά και « λίγο χιόνι» · το λευκό χρώμα του χιονιού που  αποτελεί στοιχείο αγνότητας και εσωτερικής καθαρότητας αφήνει κάποια περιθώρια  δράσης και ελπίδας στον ποιητή. Τα χρώματα λοιπόν  που κυριαρχούν στη σαχτουρική ποίηση, έχουν εδώ καίρια θέση: άμεσα αναφέρονται το κόκκινο και το άσπρο , έμμεσα αναφέρονται το γαλάζιο και το μαύρο :

κόκκινο : χρώμα της ζωής αλλά και  του θανάτου, της φωτιάς ( καθαρτήριας αλλά και καταστροφικής ), της αγάπης, του πάθους, του θυμού .Εδώ το χρώμα του αίματος και του θανάτου

άσπρο: το χρώμα της αγνότητας , της ηρεμίας, της πνευματικότητας και της ανώτερης ζωής

γαλάζιο : το χρώμα του ουρανού και της ελευθερίας

μαύρο: το χρώμα του πένθους και του θανάτου.

Ο ουρανός στο ποίημα έχει  χάσει το γαλάζιο χρώμα του, είναι ματωμένος και σκοτεινός.

Β)     έσφιξα τα σκοινιά μου
         πρέπει και πάλι να ελέγξω
         τ' αστέρια

Η επιθυμία του  ποιητή για την αναζήτηση ενός μη κατακρεουργημένου κόσμου και η εναγώνια προσπάθεια για επανάκτηση της  χαμένης πληρότητας, είναι ατελεύτητη και αποτελεί μια άλλη έκφραση του μύθου του Σίσυφου · ζητά μερίδιο από τον « ουρανό». Είναι φανερή , στην ποίηση του Σαχτούρη,  η συνύπαρξη των ανθρώπων με το άγος , τις φρικαλεότητες, την ηθική αναλγησία. Αυτές οι συνθήκες τού υπαγορεύουν  την ανάγκη  να αθωώσει αυτόν τον κόσμο, προσεγγίζοντας τον ουρανό. Με τη φράση « έσφιξα τα σκοινιά μου» διαφαίνεται ο ποιητής- ελεγκτής σε κατάσταση ετοιμότητας για την εκτέλεση  της ιερής αποστολής ·  οφείλει να σφίξει τα σκοινιά του δηλαδή να ενεργοποιήσει όλες τις ψυχικές του δυνάμεις· το έργο του είναι δύσκολο , απαιτεί αποφασιστικότητα, τόλμη, αισιοδοξία, ψυχικές αντοχές · θυμίζει την δύσκολη ανάβαση ενός  κακοτράχαλου βουνού από τον ορειβάτη που προετοιμάζεται δένοντας τα σκοινιά του. Ο αόριστος  « έσφιξα» δηλώνει την συντελεσμένη ετοιμότητα του ποιητή , αλλά υπονοεί πως είναι κάτι που το έχει ξανακάνει στο παρελθόν και το γνωρίζει καλά ως διαδικασία .

« πρέπει και πάλι να ελέγξω  τ' αστέρια»: αυτή η πρώτη βουλητική πρόταση αποτελεί δομικό στοιχείο του ποιήματος αφού θα μας προετοιμάσει για την διατύπωση της τρίτης ιδεοπλαστικής εικόνας. Συγχρόνως  υπονοείται μια σχέση αιτίου – αποτελέσματος :  «πρέπει να πετάω»- αίτιο·  ο ποιητής μόνο μπορεί, ως κληρονόμος πουλιών / « πρέπει να ελέγξω τ΄αστέρια» - αποτέλεσμα· να μην σβήσει το φως της ελπίδας και της ανθρωπιάς στη γη. Η  χρήση του  « πρέπει» βάζει τον ποιητή στο χώρο  της δεοντολογικής ηθικής , στο χώρο του ηθικού καθήκοντος, αποδίδοντας ηθικότητα και ελεύθερη βούληση στην αποστολή του για την οποία αγωνιά  και συνεχώς επαγρυπνά, όπως φαίνεται και από το επίρρημα « πάλι»· να επαγρυπνά  για να μην χαθούν τα πνευματικά αγαθά και οι ηθικές αξίες από τον κόσμο μας, αλλά και για να  εμπνεύσει και τους άλλους ανθρώπους την πίστη σ΄αυτές τις αξίες. Η αποστολή  του « ουράνιου μηχανοδηγού» διαρκής , δύσκολη, μεγαλειώδης: να κρατάει αναμμένα  τα φώτα προς το δρόμο των υψηλών ιδανικών, μήπως τον βρουν και οι άλλοι άνθρωποι κάποτε…

Γ )   εγώ
       κληρονόμος πουλιών
       πρέπει
       έστω και με σπασμένα φτερά
       να πετάω.

Ο ποιητής μεταμορφώνεται σε πουλί, σε σύμβολο ελευθερίας  ( μοτίβο γνωστό από την αρχαιότητα) , για να επιτελέσει το έργο της εποπτείας του ουρανού και της γης..Το ποιητικό Εγώ δεσπόζει στους στίχους αυτονομημένο  και προικισμένο  .Ενώ όλοι οι άλλοι άνθρωποι ζουν προσκολλημένοι  στη γήινη πραγματικότητα, στη λογική  και στις αγκυλώσεις της , ο Ποιητής , όντας φύσει ελεύθερος  , ανατρεπτικός και δημιουργικός διεκδικεί τη δυνατότητα να φτάσει στον «ουρανό»  του και να κατακτήσει τα μυστικά του, σαν τα πουλιά στων οποίων την ελεύθερη και  ανυπότακτη  φύση συμμετέχει, ως κληρονόμος τους. έχει την ξεχωριστή ιδιότητα να αιωρείται ανάμεσα στους δύο κόσμους, στη γη και στον ουρανό, να ίπταται ψηλότερα από τους άλλους ανθρώπους. Αισθάνεται αυτήν την ανάγκη γιατί αυτό του επιβάλλει το χρέος του απέναντι στην ποίηση, στον εαυτό του και στους ανθρώπους.

Τα « σπασμένα φτερά» δείχνουν πως αυτός ο αγώνας του δεν τον αφήνει χωρίς τραύματα · είναι όμως αναγκασμένος να εκτελεί την ουράνια πτήση του  και ως «τραυματισμένος μηχανοδηγός» πρέπει / έστω και με σπασμένα φτερά  / να πετάει Τα τραύματα αφορούν τα πτητικά του όργανα, τα φτερά του, και επομένως πλήττουν τις οραματικές επενδύσεις του. Όμως αυτός ο τραυματισμός δεν υπονομεύει τις προσπάθειές του να αγγίξει τον ορίζοντα  των προσδοκιών του· οι δυσκολίες ή οι αποτυχίες στην προσπάθεια της αποκατάστασης της  διασαλεμένης τάξης των πραγμάτων δεν τον πτοούν, δεν τον αποπροσανατολίζουν από τα οράμάτα του. Αυτή ακριβώς η επιμονή για την ανακατάληψη του ουρανού από τον ποιητή θέτει σε αμφισβήτηση την γνώμη κάποιων κριτικών που αποδίδουν στο Σαχτούρη απαισιοδοξία .Ο ίδιος είπε: «Τα ποιήματά μου δεν είναι απαισιόδοξα. Απεναντίας, είναι σαν τα ξόρκια. Ξορκίζουν το κακό. Μοιάζουν με μάσκες αφρικάνικες. Με μάσκες ζώων και προγόνων, για να ξορκιστεί ο θάνατος. Όπως συμβαίνει απαράλλαχτα και με τις μάσκες των ιθαγενών». Σκοπός του εδώ να ξορκίσει την εισβολή του Κακού από το χώρο των Ιδεών.

Η δεύτερη  βουλητική πρόταση «πρέπει  έστω και με σπασμένα φτερά  να πετάω»  επαναφέρει το θέμα του ηθικού χρέους του ποιητή, ως « θεματοφύλακα των ηθικοπνευματικών αξιών»· άλλα περιθώρια επιλογής δεν υπάρχουν για τον ποιητή, το χρέος του είναι ένα , αλλά αποκτά κοινωνική διάσταση και οικουμενικό χαρακτήρα:

η προάσπιση του «ουρανού» είναι , πρέπει να είναι, υπόθεση όλων μας και η προάσπισή του είναι κοινωνική λειτουργία της ποίησης

http://fotodendro.blogspot.gr/